આજે ગુજરાત સ્થાપના દિવસ

દેશને અંગ્રેજાના રાજમાંથી મુક્ત કરાવી અને દેશવાસીઓને સ્વાતંત્ર્યના શ્વાસ બક્ષવામાં ગુજરાતની ની ભૂમિકા છે,
જો કે આજે વાત ગુજરાતના દેશની આઝાદીના યોગદાન અંગેની નહીં પરંતુ એ દેશપ્રેમી, વિકાસશીલ ગુજરાત રાજ્યની રચના અને તેના અનોખા ઇતિહાસની કરવાની છે. દેશભરમાં વિવિધ તબક્કે ભાષાવાર રાજ્યો રચવાની ભલામણ કરાઇ જા કે, મુંબઇ રાજ્યનું વિભાજન કરવામાં આવ્યું નહોતું. તેની પાછળનું કારણ ગુજરાત અને મુંબઇના આર્થિક હિતો હતો અને તે સમયના રાષ્ટÙીય નેતાઓ પણ મુંબઇના બે ભાગના પડે તેવું ઇચ્છતા હતા અને મહાગુજરાત ચળવળ હાથ ધરવામાં આવી. વર્ષ ૧૯૬૦માં મુંબઇ રાજ્યનું વિભાજન કરવામાં આવ્યું, જેમા એક રાજ્ય બન્યું મહારાષ્ટ અને બીજું બન્યું ગુજરાત. જ્યારે મહાગુજરાત ચળવળ શરૂ કરવામાં આવી ત્યારે પ્રત્યેક ગુજરાતીએ ધર્મ અને જાતિને ઉપર થઇને એક ગુજરાતીના રૂપમાં આ ચળવળમાં ભાગ લીધો હતો. તે સમયે ગુજરાતમાં હિન્દુ અને
મુસ્લિમની એકતા આખા ભારત માટે એક મિશાલ સમાન હતી. સ્વતંત્રતા બાદ ભારતમાં વિવિધભાષી જનતાની
અસ્મિતા બનાવી રાખવા માટે ભાષા અનુરૂપ રાજ્યોની સ્થાપના કરવામાં આવે તેવો વિચાર વહેતો મુકવામાં આવ્યો. ૧૯૫૩માં કોંગ્રેસે હૈદરાબાદ અધિવેશનમાં ભાષા અનુસાર રાજ્યોની સ્થાપનાનો પ્રસ્તાવ પારિત કર્યો. બસ ત્યારથી ગુજરાતની આશાઓ બંધાઈ. ગુજરાતીઓએ સપના સજાવ્યા કે તેમનુ પોતાનું એક અલગ રાજ્ય હશે, પરંતુ ગુજરાતની આશાઓ ઉપર મોરારજી દેસાઇએ પાણી ફેરવી દીધુ કે બૃહદ મુંબઇ રાજ્યમાં મુંબઇ જેવાં વિવિધ ભાષી શહેરને કોઇ એક રાજ્યનો હિસ્સો બનાવી શકાય નહીં. મોરારજી દેસાઇના આ વિચારથી ગુજરાતની જનતામાં રોષ ફેલાઇ ગયો. કેન્દ્ર સરકારે મધ્યનો રસ્તો કાઢતા મહારાષ્ટÙ, મુંબઇ અને ગુજરાત નામના ત્રણ રાજ્યો અને ત્રણેય માટે એક ઉચ્ચ ન્યાયાલયનો પ્રસ્તાવ રાખ્યો. આ પ્રસ્તાવથી મહારાષ્ટમાં ખોટો સંદેશ પહોંચ્યો. સાત ઓગસ્ટે ૧૯૫૬માં કેન્દ્ર સરકારે મહારાષ્ટ અને ગુજરાતના મતભેદોને જાતા ગુજરાત સહિત મુંબઇને દ્વિભાષી રાજ્ય બનાવવાનો નિર્ણય કર્યો. આ નિર્ણયથી ગુજરાતનુ સપનું સેવી રહેલા ગુજરાતીઓ ઉપર વ્રજઘાત થયો, કારણ કે આ નિર્ણયથી ગુજરાતનું સ્વપ્ન તૂટી ગયું. અને બસ ત્યારથી શરૂ થયું મહાગુજરાત આંદોલન. ૧૦ ઓગસ્ટે સમાચાર પત્રોએ સ્પષ્ટ કરી દીધું કે મહાગુજરાત ચળવળ હવે અમદાવાદ સુધી સીમિત નથી રહી. નડિયાદ, જૂનાગઢ, વડોદરા, સાયલા, ભાવનગર, ડાકોર, પાલનપુર, બોટાદ, સુરત, રાજકોટ, અમરેલી, પારડી, બાવળા, ભુજ, આણંદ સહિત આખા ગુજરાતમાં આ જંગની શરૂઆત થઇ.
આખરે ગુજરાતને અલગ રાજય બનાવવામાં આવ્યું
અત્યારસુધી મહાગુજરાત ચળવળ એ નિશ્ચિત નેતૃત્વના અભાવમાં અલગ-અલગ રીતે ચાલી રહી હતી. તેનાથી એક નિશ્ચિત દિશા આપવા માટે ૯ સપ્ટેમ્બરમાં ખાડિયા ઔદિચ્યની વાડીમાં સવારે મોટી ભીડ એકઠી થઇ અને ત્યાં મહાગુજરાત જનતા પરિષદની રચના કરવામાં આવી. જેના સંયોજક તરીકે બ્રહ્મકુમાર ભટ્ટ રહ્યાં પરંતુ અધ્યક્ષ પદની જવાબદારી તેજ ભાષણ શૈલી માટે જાણિતા ઇન્દુલાલ યાજ્ઞિકને સોંપવામાં આવી. પરિષદની રચના બાદ ચળવળને જારદાર વેગ મળ્યો. યાજ્ઞિકના ઉત્તેજક ભાષમાં ગુજરાતને સંગઠિત બનાવ્યું. પરિષદના નેતૃત્વમાં અંદાજે ચાર વર્ષ સુધી આંદોલન ચાલતું ધરણા, પ્રદર્શન, સૂત્રોચ્ચાર, લાઠીચાર્જ, ગોળીબારમાં અનેકે પ્રાણની આહૂતિ આપી તો અનેક ઇજાગ્રસ્ત થયા. અંતત કેન્દ્ર સરકારે ૨૭ ઓગસ્ટ ૧૯૫૭માં લોકસભામાં દ્વિભાષી મુંબઇ રાજ્યમાંથી ગુજરાતને અલગ રાજ્ય નિર્માણનો પ્રસ્તાવ મુકવામાં આવ્યો. લોકસભામાં પ્રસ્તાવ પસાર કરવામાં આવ્યો. ગુજરાત વિધાનસભામાં કોંગ્રેસને બહુમત હતી, તેથી જીવરાજ મહેતાને મુખ્યમંત્રી બનાવવાનો નિર્ણય કરવામાં આવ્યો. જ્યારે લોકસભાએ ગુજરાતના પ્રસ્તાવની મંજૂરી આપી દીધી ત્યારે વિસનગર ખાતે મહાગુજરાત પરિષદની અંતિમ બેઠક બોલાવવામાં આવી અને તેને ભંગ કરી દેવામાં આવી.
જીવરાજ મહેતાએ પ્રથમ મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ ગ્રહણ કર્યા
૧૭ એપ્રિલ ૧૯૬૦એ મુંબઇથી વિશેષ ટ્રેનોમાં સચિવાલય કર્મચારીઓ, સેંકડો ટાઇપરાઇટર્સ, કાગળોના પાર્સલ વિગેરે અમદાવાદ લાવવામાં આવ્યા, ૧૯ એપ્રિલે લોકસભાએ મુંબઇ રાજ્ય વિભાજનનો વિધેયક પારિત કરવામાં આવ્યો. ૨૩ એપ્રિલે રાજ્યસભાએ પણ તેને મંજૂરી આપી દીધી. ૨૫ એપ્રિલે ગુજરાત મંત્રીમંડળની રચના કરવામાં આવી. ત્યારબાદ રાષ્ટપતિએ વિધેયકને મંજૂરી આપી. આંધ્ર પ્રદેશના મેહંદી નવાજ જંગને રાજ્યપાલ બનાવવામાં આવ્યા. ૩૦ એપ્રિલે જીવરાજ મહેતા સરકારના સ્વાગત માટે લાલ દરવાજા સરદાર બાગમાં જનસભા થઇ અને ૧ મે ૧૯૬૦ના રોજ સાબરમતી ગાંધી આશ્રમમાં જીવરાજ મહેતાએ પ્રથમ મુખ્યમંત્રી તરીકે શપથ ગ્રહણ કર્યા.
૬૦ વર્ષના એ ૬૦ નિર્ણયો જેણે ગુજરાતને મોડલ સ્ટેટ બનાવ્યું અને વિકાસને વૈશ્વિક સ્તરે
પહોંચાડયો
ગુજરાતનો આજે ૬૦માં વર્ષમાં પ્રવેશ થયો છે. ૧ મે ૧૯૬૦થી લઈ ૧ મે ૨૦૧૯ સુધીના ૬૦ વર્ષના ગુજરાતના ઈતિહાસમાં રાજ્યમાં કુલ ૧૭ મુખ્યમંત્રીઓએ શાસન ચલાવ્યું છે અને આ દરમ્યાન અનેક ઐતિહાસિક નિર્ણયો લેવાયા છે. જેના કારણે આજે ગુજરાત માત્ર ભારત જ નહિં વિશ્વમાં એક વિકાસશીલ રાજ્ય તરીકે પ્રસ્થાપિત થયું છે. તેમજ આ નિર્ણયોએ જનજીવનને સરળ બનાવવામાં ચાવીરૂપ ભૂમિકા ભજવી છે. આજે ગુજરાતના ૬૦માં સ્થાપના દિવસે ગુજરાતના વિકાસની હરળફાળ ભરાવતા ૬૦ ઐતિહાસિક નિર્ણયો જણાવી રહ્યું છે.
ગુજરાતને અત્યાર સુધીમાં દરેક ઝોનમાંથી એક અથવા એકથી વધુ મુખ્યમંત્રી મળ્યા છે. પ્રથમ મુખ્યમંત્રી ડા.જીવરાજ મહેતા(અમરેલી, સૌરાષ્ટ્ર), ઘનશ્યામ ઓઝા (રાજકોટ), નરેન્દ્ર મોદી(વડનગર, ઉત્તર ગુજરાત), ચીમનભાઈ પટેલ (મધ્યગુજરાત, સંખેડા), સુરેશ મહેતા(કચ્છ) અને અમરસિંહ ચૌધરી(દક્ષિણ ગુજરાત, તાપી), માધવસિંહ સોલંકી મધ્ય ગુજરાત (આણંદ), શંકરસિંહ વાઘેલા, કેશુભાઈ પટેલ સહિતના મુખ્યમંત્રીઓએ પોતાના ઝોનથી લઈ સમગ્ર ગુજરાતના સર્વાંગિક વિકાસ માટે બહુમૂલ્ય ફાળો આપ્યો છે. આ મુખ્યમંત્રીઓએ ગુજરાતના ઈતિહાસ, ભૂગોળ અને નાગરિક શાસ્ત્રના આધારે વિકાસની ગતિને તેજ બનાવવા માટે અનેક નિર્ણયો લીધા છે. ગુજરાતની સ્થાપના ૧ મે ૧૯૬૦ના રોજ બૃહદ મુંબઇ રાજ્યમાંથી ગુજરાતી બોલતા વિસ્તારો અલગ પાડીને કરવામાં આવી હતી. આ રાજ્ય સિંધુ ખીણ સંસ્કૃતિના પુરાતન અવશેષોની પ્રમુખ જગ્યાઓ ધરાવે છે. જેમાં લોથલ અને ધોળાવીરાનો સમાવેશ થાય છે. ગુજરાતે ભારતને રાષ્ટ્રપિતા મહાત્મા ગાંધી અને લોખંડી પુરૂષ સરદાર પટેલ જેવા બે સ્વપ્ન દ્રષ્ટાઓ આપ્યા છે. જેમાં સરદાર પટેલ દેશના પહેલા નાયબ વડાપ્રધાન અને ગૃહમંત્રી પણ રહી ચૂક્યા છે.
આ ઉપરાંત ગુજરાતે ભારતને મોરારજી દેસાઈ અને નરેન્દ્ર મોદી જેવા કર્મનિષ્ઠ અને રાષ્ટ્રપ્રેમી વડાપ્રધાન પણ આપ્યા છે. સમગ્ર ભારતના ઇતિહાસમાં ગુજરાતે ભારતનાં આર્થિક વિકાસમાં ખુબ જ અગત્યનો ભાગ ભજવ્યો છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, પૂર્વ વડાપ્રધાન ગુલઝારી લાલ નંદા પણ ગુજરાતમાંથી સંસદસભ્ય તરીકે ચૂંટાયા હતા.

Leave A Reply