ગુજરાતમાં વીજળીની માગનો ઐતિહાસિક રેકોર્ડ, ઉદ્યોગોને સાંજે 5 કલાક વપરાશ ઘટાડવા ઊર્જામંત્રીની અપીલ

ગાંધીનગર તા.17
ગુજરાતમાં ઓક્ટોબર મહિનો શરૂ થયા બાદ પણ ગરમીનું પ્રમાણ ઊંચું રહેતા અને ઔદ્યોગિક તથા ઘરેલુ ક્ષેત્રોમાં વીજળીનો વપરાશ વધતા રાજ્યમાં વીજળીની માગે નવો રેકોર્ડ બનાવ્યો છે. સામાન્ય રીતે ઉનાળાના મહિનાઓમાં વીજળીની સૌથી વધુ જરૂરિયાત નોંધાતી હોય છે, પરંતુ આ વર્ષે ઓક્ટોબરમાં જ રાજ્યની પીક ડિમાન્ડ 29,822 મેગાવોટ સુધી પહોંચી છે. વધતી માગને પહોંચી વળવા રાજ્ય સરકાર અને ઊર્જા વિભાગ દ્વારા ઉચ્ચસ્તરીય સમીક્ષા શરૂ કરવામાં આવી છે. બીજી તરફ ઊર્જામંત્રી ઋષિકેશ પટેલે ઉદ્યોગોને સાંજના પીક અવર્સ દરમિયાન ચારથી પાંચ કલાક વીજળીનો વપરાશ ઘટાડવા અપીલ કરી છે.
રાજ્યમાં વીજળીની માગમાં 26.60 ટકાનો ઉછાળો નોંધાયો હોવાનું સામે આવ્યું છે. ખાસ કરીને સાંજના સમયે વીજળીની જરૂરિયાત વધતા માગ અને ઉપલબ્ધ પુરવઠા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પડકાર ઊભો થયો છે. આ સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને ગુજરાતના વીજ ક્ષેત્રના અધિકારીઓ વધારાની વીજળી મેળવવા માટે કેન્દ્ર સરકાર સાથે સંકલન કરી રહ્યા છે.
ગુજરાતમાં સામાન્ય રીતે ઓક્ટોબર મહિનાથી તાપમાનમાં ઘટાડો થવા લાગે છે. જોકે આ વર્ષે ઓક્ટોબરમાં પણ ગરમીનું પ્રમાણ ઊંચું રહેતા એર કન્ડિશનર, પંખા અને અન્ય વીજ ઉપકરણોના વપરાશમાં ઘટાડો થયો નથી. આ સાથે ઔદ્યોગિક અને વાણિજ્યિક પ્રવૃત્તિઓમાં વધતી વીજળીની જરૂરિયાતને કારણે કુલ માગ ઊંચી રહી છે.
ગરમીની સ્થિતિ પાછળ અલ નીનોની અસર હોવાનું પણ જણાવવામાં આવી રહ્યું છે. જોકે હાલની ગરમી અને વીજળીની વધતી માગ માટે અલ નીનો કેટલો જવાબદાર છે તે અંગે અલગ વૈજ્ઞાનિક પુષ્ટિ જરૂરી છે.
ઉપલબ્ધ આંકડા અનુસાર, ગુજરાતમાં જૂન 2026 દરમિયાન વીજળીની પીક ડિમાન્ડ 26,834થી 28,833 મેગાવોટની વચ્ચે નોંધાઈ હતી. પરંતુ 15 ઓક્ટોબર, 2026ના રોજ વીજળીની મહત્તમ માગ વધીને 29,822 મેગાવોટ સુધી પહોંચી હતી.
આ આંકડો રાજ્યમાં વીજળીની જરૂરિયાતમાં થઈ રહેલા વધારાને દર્શાવે છે. ઉનાળાની સરખામણીએ ઓક્ટોબરમાં વધુ ઊંચી માગ નોંધાતા ઊર્જા વિભાગ માટે વીજળીની ઉપલબ્ધતા અને પુરવઠાનું સંચાલન મહત્વપૂર્ણ બન્યું છે.
રાજ્યમાં વીજળીની સ્થિતિ અંગે ઊર્જામંત્રી ઋષિકેશ પટેલે ગાંધીનગર ખાતે ઉચ્ચસ્તરીય બેઠક યોજી હતી. આ બેઠકમાં વધતી માગ, ઉપલબ્ધ વીજ ઉત્પાદન અને જરૂરિયાત મુજબ વધારાની વીજળી મેળવવાના વિકલ્પો અંગે સમીક્ષા કરવામાં આવી હતી.
ઊર્જામંત્રીના જણાવ્યા અનુસાર, દિવસ દરમિયાન સૌર અને પવન ઊર્જાના ઉત્પાદનથી વીજળીની જરૂરિયાત પૂરી કરવામાં મહત્વપૂર્ણ મદદ મળી રહી છે. પરંતુ સાંજના સમયે સૌર ઊર્જાનું ઉત્પાદન ઘટવા લાગે છે અને તે જ સમયે વીજળીની માગ ઊંચી રહેતા પુરવઠાના સંચાલનમાં મુશ્કેલી સર્જાય છે.
ખાસ કરીને સાંજે પાંચ વાગ્યાથી રાત્રે દસથી અગિયાર વાગ્યા સુધીનો સમય વીજળીની માગની દૃષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યો છે. આ સમયગાળા દરમિયાન ઘરેલુ, વાણિજ્યિક અને ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રોમાં વીજળીની જરૂરિયાત એકસાથે ઊંચી રહેતા ઊર્જા તંત્રને વધારાના પુરવઠાની વ્યવસ્થા કરવી પડી રહી છે.
ઊર્જામંત્રી ઋષિકેશ પટેલે જણાવ્યું હતું કે ગયા વર્ષની સરખામણીએ આ વર્ષે સાંજે ચાર વાગ્યા સુધીમાં પવન અને સૌર ઊર્જાના માધ્યમથી 3,000 મેગાવોટથી વધુ વીજળી ઉપલબ્ધ થઈ રહી છે. આમ છતાં સાંજના પીક અવર્સ દરમિયાન વધતી માગને પહોંચી વળવા વધારાના વીજ પુરવઠાની જરૂરિયાત ઊભી થઈ છે.
આ પરિસ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકારે કેન્દ્ર સરકાર સાથે સંકલન શરૂ કર્યું છે. ગુજરાતના વીજ ક્ષેત્રના અધિકારીઓ વધારાની વીજળીની જરૂરિયાત અંગે રજૂઆત કરવા દિલ્હી પહોંચ્યા હોવાનું જણાવાયું છે.
ઊર્જામંત્રીના જણાવ્યા મુજબ, કેન્દ્ર સરકાર તરફથી આશરે 1,000 મેગાવોટ વધારાની વીજળી ઉપલબ્ધ કરાવવાની ખાતરી મળી છે. આ વીજળીનો પુરવઠો રાજ્યની જરૂરિયાત મુજબ સુવ્યવસ્થિત રીતે મળી રહે તે માટે પ્રયાસો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
રાજ્ય સરકાર દ્વારા વીજળીની માગનું સંચાલન કરવા ઉદ્યોગોને પણ સહયોગ આપવા અપીલ કરવામાં આવી છે. ખાસ કરીને સાંજના પીક અવર્સ દરમિયાન વીજળીનો વપરાશ શક્ય હોય ત્યાં સુધી ઘટાડવા અને ઉત્પાદનની કેટલીક પ્રવૃત્તિઓ અન્ય સમયમાં ગોઠવવા જણાવવામાં આવ્યું છે.
ઊર્જામંત્રી ઋષિકેશ પટેલે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે રાજ્ય સરકારે ઉદ્યોગો પર વીજળીના વપરાશ અંગે કોઈ ફરજિયાત પ્રતિબંધ મૂક્યો નથી. ઉદ્યોગોને સ્વૈચ્છિક રીતે સહયોગ આપવા અપીલ કરવામાં આવી છે.
ગુજરાત ઔદ્યોગિક રીતે વિકસિત રાજ્ય હોવાથી અહીં મોટી સંખ્યામાં નાના, મધ્યમ અને મોટા ઉદ્યોગો કાર્યરત છે. આ ઉદ્યોગોમાં સતત વીજળીની જરૂરિયાત રહેતી હોવાથી અચાનક પુરવઠામાં ફેરફાર થાય તો ઉત્પાદન પ્રક્રિયા અને કામગીરી પર અસર પડી શકે છે.
આથી સરકારે ઉદ્યોગોને સાંજના ચારથી પાંચ કલાક દરમિયાન વીજળીનો વપરાશ ઘટાડીને શક્ય હોય ત્યાં સુધી ઉત્પાદનની કામગીરી અન્ય સમયગાળામાં ચાલુ રાખવા અપીલ કરી છે.
ઊર્જામંત્રીના જણાવ્યા અનુસાર, ગુજરાતમાં ઉદ્યોગો માટે અગાઉથી એક દિવસના સ્ટેગરિંગની વ્યવસ્થા અમલમાં છે. હાલની પરિસ્થિતિમાં વધારાના ફરજિયાત નિયંત્રણો મૂકવાને બદલે ઉદ્યોગોના સહયોગથી વીજળીની માગનું સંચાલન કરવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
રાજ્યમાં વીજળીનો વપરાશ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી સતત વધી રહ્યો છે. ઉપલબ્ધ માહિતી મુજબ, જૂન 2025માં રાજ્યનો વીજવપરાશ 529 મિલિયન યુનિટ નોંધાયો હતો, જ્યારે જૂન 2026માં આ આંકડો વધીને 586 મિલિયન યુનિટ થયો હતો.
આમ, માત્ર એક વર્ષના સમયગાળામાં જૂન મહિનાના વીજવપરાશમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો છે. ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓ, વાણિજ્યિક વિકાસ અને ઘરેલુ વીજ ઉપકરણોના વધતા ઉપયોગને આ વૃદ્ધિ સાથે જોડવામાં આવી રહ્યા છે.
ઉપલબ્ધ અંદાજ મુજબ, છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ગુજરાતની વીજળીની માગનો ચક્રવૃદ્ધિ વાર્ષિક વૃદ્ધિદર આશરે 12 ટકા રહ્યો છે, જ્યારે છેલ્લા ત્રણ વર્ષમાં આ દર આશરે 10 ટકા નોંધાયો છે.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે રાજ્યમાં વીજળીની જરૂરિયાત માત્ર ઋતુગત ફેરફારોને કારણે જ નહીં, પરંતુ લાંબા ગાળાના ઔદ્યોગિક અને આર્થિક વિકાસને કારણે પણ વધી રહી છે.
વીજળીની વધતી માગને ધ્યાનમાં રાખીને આગામી વર્ષ માટે પણ ઊર્જા ક્ષેત્રે આગોતરું આયોજન જરૂરી બન્યું છે. અંદાજ મુજબ, જો હાલનો વૃદ્ધિદર યથાવત રહે તો વર્ષ 2027માં ગુજરાતની મહત્તમ વીજળીની માગમાં વધુ 10 ટકાનો વધારો થઈ શકે છે.
આવી સ્થિતિમાં રાજ્યની પીક ડિમાન્ડ 32,500 મેગાવોટને પાર પહોંચવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. જોકે આ આંકડો વર્તમાન વૃદ્ધિદરના આધારે કરવામાં આવેલો અંદાજ છે અને વાસ્તવિક માગ હવામાન, ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓ તથા અન્ય પરિબળો પર આધારિત રહેશે.
આગામી વર્ષોમાં વીજળીની વધતી જરૂરિયાતને પહોંચી વળવા રાજ્ય માટે ઉત્પાદન ક્ષમતા વધારવી, બહારથી વીજળી મેળવવાના વિકલ્પો વિકસાવવા અને પરંપરાગત વીજ ઉત્પાદન માટે જરૂરી કોલસાની ઉપલબ્ધતા જાળવવી મહત્વપૂર્ણ બનશે.
બીજી તરફ ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં વીજ પુરવઠાની સતત ઉપલબ્ધતા અંગે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. સાણંદ અને દહેજ જેવા ઔદ્યોગિક વિસ્તારોમાં વીજળીના પુરવઠા અને વપરાશ સંબંધિત નિયંત્રણોની બાબતે ઉદ્યોગજગતમાં ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
સાણંદ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ એસોસિયેશનના હોદ્દેદાર દ્વારા સૂક્ષ્મ, લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગોને અવિરત વીજ પુરવઠો મળી રહે તેવી માગ કરવામાં આવી છે.
MSME ક્ષેત્રના ઉદ્યોગો માટે વીજળીની ઉપલબ્ધતા મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે ઉત્પાદન પ્રક્રિયામાં વિક્ષેપ સર્જાય તો ઓર્ડર પૂર્ણ કરવાની સમયમર્યાદા, ઉત્પાદન ખર્ચ અને રોજિંદી કામગીરી પર અસર પડી શકે છે.
ગુજરાતમાં આગામી વર્ષોમાં નવા ઉદ્યોગો ઉપરાંત આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ અને ડેટા સેન્ટર ક્ષેત્રનો વિકાસ પણ વીજળીની માગમાં વધારો કરી શકે છે.
ડેટા સેન્ટર અને AI સંબંધિત માળખાકીય સુવિધાઓ માટે મોટા પ્રમાણમાં સતત વીજ પુરવઠાની જરૂરિયાત રહે છે. આથી આ ક્ષેત્રનો વિકાસ વધશે તેમ રાજ્યની કુલ વીજળીની જરૂરિયાતમાં પણ વધારો થવાની શક્યતા છે.
અધિકારીઓના અંદાજ અનુસાર, વર્ષ 2029 પછી આ ક્ષેત્રની વધારાની વીજ જરૂરિયાત વધુ સ્પષ્ટ રીતે સામે આવી શકે છે. વર્ષ 2030થી શરૂ થતા પાંચ વર્ષ દરમિયાન ડેટા સેન્ટર અને AI સંબંધિત માળખાને કારણે દર વર્ષે આશરે 1,500 મેગાવોટ જેટલી વધારાની પીક ડિમાન્ડ ઊભી થઈ શકે છે.
આ સંભાવનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્ય સરકાર માટે વર્તમાન વીજળીની માગને પહોંચી વળવાની સાથે ભવિષ્યની જરૂરિયાતો માટે પણ આયોજન કરવું જરૂરી બન્યું છે.
ગુજરાતમાં સૌર અને પવન ઊર્જાનું ઉત્પાદન વધવાથી દિવસ દરમિયાન વીજળીની ઉપલબ્ધતામાં મદદ મળી રહી છે. જોકે સાંજના સમયે સૌર ઊર્જાનું ઉત્પાદન ઘટતું હોવાથી અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી વીજળી ઉપલબ્ધ કરાવવી જરૂરી બને છે.
આથી વીજળીની માગ અને પુરવઠા વચ્ચે સંતુલન જાળવવા માટે વિવિધ ઊર્જા સ્ત્રોતોનું સંકલન મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યું છે.
હાલ રાજ્ય સરકારનું મુખ્ય ધ્યાન સાંજના પીક અવર્સ દરમિયાન વીજળીની ઉપલબ્ધતા જાળવવા પર કેન્દ્રિત છે. કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી વધારાની વીજળી મેળવવાના પ્રયાસો સાથે ઉદ્યોગોને સ્વૈચ્છિક રીતે વપરાશ ઘટાડવા અપીલ કરવામાં આવી છે.
ઊર્જામંત્રી ઋષિકેશ પટેલે જણાવ્યું છે કે ઉદ્યોગો અને સામાન્ય નાગરિકોને વીજળીના પુરવઠામાં મુશ્કેલી ન પડે તે માટે ઊર્જા વિભાગ દ્વારા સતત પ્રયાસો કરવામાં આવી રહ્યા છે.
15 ઓક્ટોબરે નોંધાયેલી 29,822 મેગાવોટની પીક ડિમાન્ડે ગુજરાતના ઊર્જા તંત્ર સામે નવી સ્થિતિ ઊભી કરી છે. હવે વધતી ઔદ્યોગિક અને ઘરેલુ જરૂરિયાતો વચ્ચે વીજળીનો વિશ્વસનીય પુરવઠો જાળવવો અને ભવિષ્યની માગને ધ્યાનમાં રાખીને ઉત્પાદન તથા ખરીદીનું આયોજન કરવું રાજ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ બનશે.