વરસાદની ઋતુમાં ડેન્ગ્યુ અને ચિકનગુનિયાથી કેવી રીતે બચવું? દરેક પરિવાર માટે જરૂરી માર્ગદર્શિકા

વરસાદની મોસમ શરૂ થતાં જ ઠંડક અને હરિયાળી તો વધે છે, પરંતુ સાથે જ મચ્છરજન્ય રોગોનું જોખમ પણ વધી જાય છે. ખાસ કરીને ડેન્ગ્યુ અને ચિકનગુનિયા દર વર્ષે હજારો લોકોને અસર કરે છે. ઘણી વખત શરૂઆતમાં સામાન્ય તાવ સમજીને લોકો સારવારમાં મોડું કરે છે, જેના કારણે સ્થિતિ ગંભીર બની શકે છે. તેથી આ રોગો વિશે સાચી માહિતી અને સમયસર સાવચેતી ખૂબ જરૂરી છે.
ડેન્ગ્યુ અને ચિકનગુનિયા બંને મુખ્યત્વે એડિસ નામના મચ્છરથી ફેલાય છે. આ મચ્છર સામાન્ય રીતે દિવસ દરમિયાન વધુ કરડે છે અને સ્વચ્છ પાણીમાં પણ પ્રજનન કરી શકે છે. તેથી માત્ર ગંદકી દૂર કરવી પૂરતી નથી, પરંતુ ઘરની આસપાસ પાણી ભરાઈ ન રહે તેનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ.
શરૂઆતના લક્ષણો કેવી રીતે ઓળખવા?
ડેન્ગ્યુમાં અચાનક ઊંચો તાવ, માથાનો દુખાવો, આંખોની પાછળ દુખાવો, શરીર અને સાંધામાં અસહ્ય પીડા, ઉબકા તથા કેટલીક વખત ચામડી પર લાલ ચકામા જોવા મળે છે. ગંભીર સ્થિતિમાં પ્લેટલેટ્સનું પ્રમાણ ઘટી શકે છે.
ચિકનગુનિયામાં પણ તાવ આવે છે, પરંતુ તેમાં સાંધાનો દુખાવો ઘણી વખત લાંબા સમય સુધી રહે છે. કેટલાક દર્દીઓને અઠવાડિયા કે મહિનાઓ સુધી સાંધામાં તકલીફ અનુભવાય છે.
બચાવ માટે શું કરવું?
ઘરની અંદર અને બહાર પાણી ભરાયેલા વાસણો, કૂલર, જૂના ટાયર, ફૂલના કુંડા અને અન્ય જગ્યાઓની નિયમિત સફાઈ કરો. અઠવાડિયામાં ઓછામાં ઓછો એક વખત પાણી સંપૂર્ણ ખાલી કરીને વાસણ ધોઈ લો.
સાંજ અને વહેલી સવારે સંપૂર્ણ બાંયના કપડાં પહેરો. મચ્છર ભગાડતી ક્રીમ અથવા રિપેલેન્ટનો ઉપયોગ કરો. ઘરમાં બારીઓ અને દરવાજા પર જાળી લગાવવાથી પણ મચ્છરોનું પ્રમાણ ઘટાડી શકાય છે.
તાવ આવે તો શું કરવું?
જો સતત ઊંચો તાવ રહે, શરીરમાં ભારે દુખાવો થાય અથવા નબળાઈ અનુભવાય તો તરત જ ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. પોતાની રીતે દવાઓ લેવાનું ટાળવું જોઈએ. ડેન્ગ્યુની શંકા હોય તો ડૉક્ટરની સલાહ પ્રમાણે જરૂરી લોહીની તપાસ કરાવવી મહત્વપૂર્ણ છે.
તાવ દરમિયાન પૂરતું પાણી, નાળિયેર પાણી, ઓઆરએસ અને અન્ય પ્રવાહી લેતા રહેવાથી શરીરમાં પાણીની ઉણપ થતી અટકે છે. આરામ પણ એટલો જ જરૂરી છે.
સમાજની જવાબદારી પણ એટલી જ મહત્વની
માત્ર પોતાનું ઘર જ નહીં પરંતુ આસપાસનો વિસ્તાર પણ સ્વચ્છ રાખવો જોઈએ. જો ક્યાંય લાંબા સમયથી પાણી ભરાયેલું હોય તો સ્થાનિક તંત્રને જાણ કરવી જોઈએ. ડેન્ગ્યુ સામેની સૌથી અસરકારક લડાઈ મચ્છરોને વધતા અટકાવવાની છે.
વરસાદની ઋતુનો આનંદ ત્યારે જ માણી શકાય જ્યારે સ્વાસ્થ્ય સુરક્ષિત રહે. થોડું ધ્યાન, નિયમિત સફાઈ અને સમયસર સારવાર ડેન્ગ્યુ અને ચિકનગુનિયા જેવા ગંભીર રોગોથી બચાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે. પરિવારના દરેક સભ્યને આ બાબતોની જાણકારી આપવી પણ એટલી જ જરૂરી છે.