શ્વાસ લેતી વખતે સીટી જેવો અવાજ આવે છે? વારંવાર થતી Wheezingને સામાન્ય શરદી ન સમજો
શ્વાસમાં સીટી જેવો અવાજ, છાતીમાં જકડાશ, ઉધરસ અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ Asthma સહિત શ્વસનતંત્રની સમસ્યાના સંકેત હોઈ શકે છે
saurashtrabhoomi 
શ્વાસ લેતી વખતે અથવા ખાસ કરીને શ્વાસ બહાર કાઢતી વખતે છાતીમાંથી સીટી જેવો અવાજ આવતો હોય તો તેને તબીબી ભાષામાં Wheezing કહેવામાં આવે છે. એકાદ વખત શરદી કે શ્વસનતંત્રના ચેપ દરમિયાન આવો અવાજ થઈ શકે છે, પરંતુ વારંવાર Wheezing થતી હોય, રાત્રે ઉધરસ વધતી હોય અથવા શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થતી હોય તો તેની પાછળ અસ્થમા સહિતની શ્વસનતંત્રની સમસ્યા હોઈ શકે છે.
અસ્થમા એવી સ્થિતિ છે જેમાં ફેફસાં સુધી હવા પહોંચાડતી શ્વાસનળીઓમાં સોજો રહે છે અને તે વિવિધ પરિબળો પ્રત્યે વધુ સંવેદનશીલ બની શકે છે. ચોક્કસ ટ્રિગરના સંપર્કમાં આવ્યા પછી શ્વાસનળી આસપાસના સ્નાયુ સંકોચાઈ શકે છે અને અંદરનો માર્ગ સાંકડો થઈ શકે છે. તેના કારણે શ્વાસ લેવામાં મુશ્કેલી, Wheezing, છાતીમાં જકડાશ અથવા ઉધરસ થઈ શકે છે.
અસ્થમાના લક્ષણો દરેક વ્યક્તિમાં એકસરખા હોતા નથી. કેટલાક લોકોને મુખ્યત્વે શ્વાસમાં સીટી જેવો અવાજ આવે છે, જ્યારે કેટલાકમાં લાંબા સમયથી ચાલતી અથવા ખાસ કરીને રાત્રે અને વહેલી સવારે વધતી ઉધરસ મુખ્ય ફરિયાદ હોઈ શકે છે. કસરત કરતી વખતે અથવા ઝડપથી ચાલતી વખતે શ્વાસ ચઢવો પણ કેટલાક લોકોમાં જોવા મળી શકે છે.
ધૂળ, ધુમાડો, વાયુ પ્રદૂષણ, પરાગકણ, પાલતુ પ્રાણીઓ સાથે જોડાયેલા એલર્જન અથવા શ્વસનતંત્રના કેટલાક ચેપ અસ્થમાના લક્ષણોને વધારી શકે છે. ઠંડી હવા અને શારીરિક કસરત પણ કેટલીક વ્યક્તિમાં ટ્રિગર બની શકે છે. જોકે કયો ટ્રિગર જવાબદાર છે તે દરેક દર્દીમાં અલગ હોઈ શકે છે.
માત્ર Wheezingના આધારે અસ્થમાનું નિદાન કરી શકાય નહીં. શ્વાસમાં સીટી જેવો અવાજ અન્ય શ્વસન સમસ્યાઓમાં પણ થઈ શકે છે. ડૉક્ટર લક્ષણોનો ઇતિહાસ અને શારીરિક તપાસ સાથે જરૂરિયાત મુજબ Spirometry જેવી ફેફસાંની કાર્યક્ષમતા માપતી તપાસ કરાવી શકે છે.
અસ્થમા માટે આપવામાં આવતા ઇન્હેલર અંગે પણ ઘણી ગેરસમજો જોવા મળે છે. કેટલાક દર્દીઓ લક્ષણો ઓછા થતાં પોતાની રીતે નિયંત્રણ માટેની દવા બંધ કરી દે છે. પરંતુ અસ્થમાની સારવાર વ્યક્તિના લક્ષણો અને ગંભીરતા પ્રમાણે નક્કી થાય છે. ઇન્હેલર કઈ રીતે અને કેટલા સમય સુધી વાપરવું તે ડૉક્ટરની સલાહ પ્રમાણે નક્કી કરવું જરૂરી છે. યોગ્ય inhaler technique પણ સારવારની અસર માટે મહત્વપૂર્ણ છે.
વારંવાર થતા લક્ષણો ક્યારે શરૂ થાય છે તેની નોંધ રાખવી ઉપયોગી છે. ધૂળવાળા સ્થળે ગયા પછી, રાત્રે સૂતી વખતે, કસરત પછી અથવા ઋતુ બદલાય ત્યારે સમસ્યા વધે છે કે નહીં તેની માહિતી ડૉક્ટરને યોગ્ય મૂલ્યાંકનમાં મદદ કરી શકે છે.
ખાસ કરીને શ્વાસ લેવામાં એટલી તકલીફ થાય કે વ્યક્તિ સંપૂર્ણ વાક્ય બોલી ન શકે, હોઠ અથવા ચહેરા પર વાદળી કે રાખોડી રંગ દેખાય, ખૂબ જ ઝડપથી શ્વાસ લેવો પડે, ભારે ગભરામણ કે સુસ્તી થાય અથવા સૂચવેલી તાત્કાલિક દવાથી પણ રાહત ન મળે તો ઇમરજન્સી તબીબી સારવાર લેવી જરૂરી છે.
અસ્થમાને યોગ્ય સારવારથી મોટા ભાગે સારી રીતે નિયંત્રિત કરી શકાય છે. પરંતુ વારંવાર આવતી Wheezing અથવા રાત્રે થતી ઉધરસને માત્ર બદલાતા હવામાન કે સામાન્ય શરદીનું પરિણામ માનીને અવગણવી યોગ્ય નથી. યોગ્ય નિદાન, ટ્રિગરની ઓળખ અને નિયમિત સારવારથી શ્વાસની સમસ્યાને નિયંત્રણમાં રાખવામાં મદદ મળી શકે છે.
){kind=small}