શરાબ ન પીવા છતાં લિવરમાં ચરબી જમા થઈ રહી છે? નોન-આલ્કોહોલિક ફેટી લિવરના આ છૂપા સંકેતો ઓળખો
બિનઆરોગ્યપ્રદ ખોરાક અને બેઠાડુ જીવનશૈલીથી થતું Fatty Liver સાયલન્ટ કિલર સાબિત થઈ શકે છે; સમયસર જીવનશૈલી સુધારીને લિવરને સંપૂર્ણ સ્વસ્થ બનાવી શકાય છે.
saurashtrabhoomi 
સામાન્ય રીતે લોકો એવું માને છે કે લિવરની બીમારીઓ માત્ર વધુ પડતો દારૂ પીવાને કારણે જ થાય છે. પરંતુ આજના સમયમાં કોઈપણ પ્રકારનું વ્યસન ન ધરાવતા સામાન્ય લોકો અને બાળકોમાં પણ લિવરમાં ચરબી જમા થવાની સમસ્યા ખૂબ ઝડપથી વધી રહી છે. તબીબી ભાષામાં આ સ્થિતિને NAFLD એટલે કે Non-Alcoholic Fatty Liver Disease તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ એક અત્યંત ધીમી ગતિએ આગળ વધતી બીમારી છે, જે શરૂઆતમાં કોઈપણ મોટા લક્ષણો દર્શાવતી નથી.
આપણું લિવર શરીરની સૌથી મોટી ગ્રંથિ છે, જે પાચન, ઝેરી તત્ત્વોને બહાર કાઢવા અને ઊર્જા સંગ્રહ કરવા જેવા સેંકડો મહત્વપૂર્ણ કાર્યો કરે છે. લિવરના વજનના ૫ થી ૧૦ ટકા જેટલી સામાન્ય ચરબી હોવી સ્વાભાવિક છે, પરંતુ જ્યારે ચરબીનું પ્રમાણ આનાથી વધુ વધી જાય ત્યારે ફેટી લિવરની સ્થિતિ સર્જાય છે.
શરૂઆતના તબક્કામાં દર્દીને કોઈ દુખાવો થતો નથી. ઘણા લોકોને માત્ર સતત થાક લાગવો, પેટના જમણા ઉપરના ભાગમાં હળવો ભાર કે અસ્વસ્થતા અનુભવાવી અને પાચનમાં ગરબડ જેવા સામાન્ય સંકેતો જોવા મળે છે, જેને મોટાભાગના લોકો સામાન્ય માનીને અવગણી દે છે.
જો આ સ્થિતિની કાળજી લેવામાં ન આવે, તો ચરબીના કારણે લિવરમાં સોજો આવવા લાગે છે, જેને NASH (Non-Alcoholic Steatohepatitis) કહેવાય છે. આગળ જતાં આ સોજો લિવરના સામાન્ય કોષોને નુકસાન પહોંચાડીને Fibrosis અને આખરે Cirrhosis જેવી જીવલેણ સ્થિતિમાં ફેરવાઈ શકે છે, જ્યાં લિવર કાયમ માટે ક્ષતિગ્રસ્ત થઈ જાય છે.
ફેટી લિવર થવાનું મુખ્ય કારણ વધારે પડતો રિફાઈન્ડ કાર્બોહાઈડ્રેટ્સ, ખાંડવાળા પીણાં, પેકેટવાળો જંક ફૂડ અને તેલયુક્ત આહાર છે. સાથે જ બેઠાડુ જીવન, વજનમાં અચાનક વધારો, ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ, ડાયાબિટીસ અને હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ આ સમસ્યાના જોખમને બમણું કરી દે છે.
આ બીમારીનું નિદાન સામાન્ય રીતે રૂટિન હેલ્થ ચેકઅપ દરમિયાન લિવર ફંક્શન ટેસ્ટ (LFT), પેટની સોનોગ્રાફી (Abdominal Ultrasound) અથવા FibroScan દ્વારા થાય છે.
સારી બાબત એ છે કે લિવર પોતાની જાતને આપોઆપ રિપેર કરવાની અદભુત ક્ષમતા ધરાવે છે. પ્રારંભિક તબક્કામાં ફેટી લિવર સંપૂર્ણપણે રિવર્સ (સાજું) થઈ શકે છે. તેના માટે ખાંડ અને મેંદાની વસ્તુઓ સંપૂર્ણપણે બંધ કરવી, લીલા શાકભાજી અને ફળોનું પ્રમાણ વધારવું, દરરોજ ઓછામાં ઓછી ૩૦ થી ૪૫ મિનિટ ઝડપી ચાલવું અથવા કસરત કરવી અત્યંત ફાયદાકારક છે.
શરીરના વજનમાં માત્ર ૫ થી ૧૦ ટકાનો ઘટાડો પણ લિવરમાં જમા થયેલી હાનિકારક ચરબીને નોંધપાત્ર રીતે ઓગાળી શકે છે. પેટના ઘેરાવાને નિયંત્રિત રાખવો અને નિયમિત આરોગ્ય તપાસ કરાવવી એ ફેટી લિવર સામેનો શ્રેષ્ઠ બચાવ છે.
)
