આંખોમાં ધૂંધળું દેખાવા લાગે તો મોતિયાની તપાસ કરાવો, સમયસર સારવારથી દૃષ્ટિ બચાવી શકાય

આંખો આપણા શરીરનું અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અંગ છે. ઉંમર વધવાની સાથે આંખોમાં અનેક પ્રકારના ફેરફારો થઈ શકે છે. તેમાં મોતિયો એટલે કે કેટરેક્ટ એક સામાન્ય સમસ્યા છે. મોતિયો થાય ત્યારે આંખની અંદર રહેલો કુદરતી લેન્સ ધીમે ધીમે ધૂંધળો થવા લાગે છે. પરિણામે પ્રકાશ આંખની અંદર યોગ્ય રીતે પસાર થઈ શકતો નથી અને વ્યક્તિને વસ્તુઓ સ્પષ્ટ દેખાતી નથી. શરૂઆતમાં આ સમસ્યા હળવી હોઈ શકે છે, પરંતુ સમય જતાં દૃષ્ટિ પર તેની અસર વધી શકે છે.
મોતિયો થવાનું મુખ્ય કારણ શું છે?
મોટાભાગના કિસ્સામાં ઉંમર વધવાની સાથે આંખના લેન્સમાં રહેલા પ્રોટીનમાં ફેરફાર થાય છે અને લેન્સ ધૂંધળો બનવા લાગે છે. જોકે માત્ર વૃદ્ધાવસ્થા જ તેનું કારણ નથી. આંખમાં અગાઉ ઈજા થઈ હોય, આંખની સર્જરી થઈ હોય, ડાયાબિટીસ હોય અથવા લાંબા સમય સુધી કેટલીક સ્ટેરોઇડ દવાઓનો ઉપયોગ થતો હોય તો પણ મોતિયાનું જોખમ વધી શકે છે. ધૂમ્રપાન અને સૂર્યપ્રકાશના અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણોના લાંબા સમયના સંપર્કથી પણ જોખમ વધી શકે છે.
મોતિયાનાં શરૂઆતનાં લક્ષણો કયા છે?
મોતિયો ધીમે ધીમે વિકસતો હોવાથી શરૂઆતમાં વ્યક્તિને તેની જાણ થતી નથી. સમય જતાં દૂર કે નજીકની વસ્તુઓ ધૂંધળી દેખાવા લાગે છે. રાત્રે વાહન ચલાવતી વખતે સામેથી આવતા વાહનોની લાઇટ વધુ તેજ લાગવી, પ્રકાશની આસપાસ ગોળાકાર વર્તુળ દેખાવાં, વાંચતી વખતે વધુ પ્રકાશની જરૂર પડવી અને રંગો પહેલાં કરતાં ફિક્કા દેખાવા જેવા લક્ષણો જોવા મળી શકે છે. કેટલાક લોકોને એક જ વસ્તુ બે દેખાવાની ફરિયાદ પણ થઈ શકે છે.
કોને વધુ સાવચેતી રાખવી જોઈએ?
વધતી ઉંમરના લોકોમાં મોતિયાનું જોખમ વધારે હોય છે. ખાસ કરીને ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકો, ધૂમ્રપાન કરતા લોકો અને અગાઉ આંખમાં ઈજા થઈ હોય તેવા લોકોએ નિયમિત આંખની તપાસ કરાવવી જોઈએ. પરિવારના સભ્યોમાં મોતિયાની સમસ્યા રહી હોય તો પણ આંખોના સ્વાસ્થ્ય અંગે સાવચેતી રાખવી યોગ્ય છે.
મોતિયાની તપાસ કેવી રીતે થાય છે?
આંખના નિષ્ણાત દ્વારા દૃષ્ટિની તપાસ અને આંખના લેન્સની તપાસ કરીને મોતિયાનું નિદાન કરી શકાય છે. જરૂરિયાત પ્રમાણે આંખના ટીપાં નાખીને આંખની કીકી પહોળી કરી અંદરના ભાગની તપાસ કરવામાં આવે છે. મોતિયાની અસર કેટલી છે અને દૈનિક જીવનમાં કેટલી મુશ્કેલી થાય છે તેના આધારે ડૉક્ટર આગળની સારવાર અંગે માર્ગદર્શન આપે છે.
મોતિયાની અસર વધે ત્યારે સર્જરી જરૂરી બની શકે છે
મોતિયાની અસર શરૂઆતમાં ઓછી હોય તો ચશ્માના નંબરમાં ફેરફાર, વાંચતી વખતે વધુ પ્રકાશ અને અન્ય સરળ ઉપાયોથી થોડા સમય માટે રાહત મળી શકે છે. પરંતુ મોતિયાને દૂર કરવાની અસરકારક સારવાર સર્જરી છે. આ સર્જરીમાં ધૂંધળા થઈ ગયેલા કુદરતી લેન્સને દૂર કરીને તેની જગ્યાએ કૃત્રિમ લેન્સ મૂકવામાં આવે છે. સર્જરી ક્યારે કરાવવી તે દર્દીની દૃષ્ટિ અને રોજિંદા જીવન પર પડતી અસરના આધારે આંખના નિષ્ણાત નક્કી કરે છે.
આંખોની સુરક્ષા માટે રોજિંદી કાળજી રાખો
સૂર્યપ્રકાશમાં બહાર નીકળતી વખતે યોગ્ય યુવી પ્રોટેક્શન ધરાવતા સનગ્લાસિસ અને ટોપીનો ઉપયોગ કરવો, ધૂમ્રપાનથી દૂર રહેવું અને ડાયાબિટીસ જેવી બીમારીઓને નિયંત્રણમાં રાખવી આંખોના સ્વાસ્થ્ય માટે ઉપયોગી છે. પોતાની રીતે આંખનાં ટીપાં કે દવાઓનો ઉપયોગ ન કરવો જોઈએ. દૃષ્ટિમાં ધીમે ધીમે ફેરફાર જણાય તો તેને માત્ર ઉંમરની અસર માનીને અવગણવાને બદલે આંખના નિષ્ણાત પાસે તપાસ કરાવવી જોઈએ.
મોતિયાને કારણે દૃષ્ટિ ધીમે ધીમે નબળી પડી શકે છે, પરંતુ યોગ્ય સમયે નિદાન અને સારવારથી મોટાભાગના દર્દીઓની દૃષ્ટિ સુધારવામાં મદદ મળી શકે છે. તેથી આંખોની નિયમિત તપાસ અને લક્ષણો પ્રત્યે જાગૃતિ રાખવી જરૂરી છે.