મીના કુમારીની ક્લાસિક ‘પાકીઝા’ 4Kમાં ફરી જીવંત, આંતરરાષ્ટ્રીય ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં થશે ભવ્ય સ્ક્રીનિંગ

મુંબઈ, તા. ૨૯
ભારતીય સિનેમાની યાદગાર ફિલ્મોમાં સ્થાન ધરાવતી મીના કુમારી અભિનિત 1972ની ક્લાસિક ફિલ્મ ‘પાકીઝા’ હવે નવા સ્વરૂપમાં દર્શકો સામે આવવા તૈયાર છે. કમાલ અમરોહીની આ જાણીતી ફિલ્મને 4Kમાં રિસ્ટોર કરવામાં આવી છે અને હવે ફ્રાન્સના લિયોન ખાતે ફેસ્ટિવલ લ્યુમિયર તેમજ યુકેમાં BFI લંડન ફિલ્મ ફેસ્ટિવલ જેવા આંતરરાષ્ટ્રીય મંચ પર તેના સ્ક્રીનિંગની તૈયારી કરવામાં આવી છે.
ફિલ્મ હેરિટેજ ફાઉન્ડેશન (FHF) દ્વારા ‘પાકીઝા’ને તેના મૂળ સ્વરૂપની શક્ય તેટલી નજીક લાવવા માટે લગભગ બે વર્ષ સુધી રિસ્ટોરેશનનું કામ કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે ફિલ્મની મૂળ સામગ્રીની સ્થિતિ અત્યંત ખરાબ હોવાને કારણે સમગ્ર પ્રક્રિયા પડકારજનક રહી હતી.
આપેલી માહિતી પ્રમાણે ફિલ્મનું ઓરિજિનલ કેમેરા નેગેટિવ લગભગ નષ્ટ થઈ ગયું હતું, જ્યારે બચેલી અન્ય ફિલ્મ સામગ્રીમાં પણ રંગ ઊડી જવા, ઘસારો અને ફૂગ જેવી સમસ્યાઓ જોવા મળી હતી. આથી દાયકાઓ જૂની ફિલ્મને 4K સ્વરૂપમાં પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે ટેકનિકલ ટીમને ખૂબ જ ઝીણવટપૂર્વક કામ કરવું પડ્યું હતું.
ફિલ્મ હેરિટેજ ફાઉન્ડેશનના ડિરેક્ટર શિવેન્દ્ર સિંહ ડુંગરપુર અને તેમની ટીમે રિસ્ટોરેશન દરમિયાન મૂળ ફિલ્મ સાથે જોડાયેલી તસવીરોનો સંદર્ભ તરીકે ઉપયોગ કર્યો હતો. સાથે જ કમાલ અમરોહીના સંતાનો તાજદાર અને રુખસારની સલાહ પણ લેવામાં આવી હતી. તેમના સંસ્મરણો અને ફિલ્મ સાથે જોડાયેલી માહિતીની મદદથી કમાલ અમરોહીની મૂળ સિનેમેટિક દૃષ્ટિને શક્ય તેટલી જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો હતો.
‘પાકીઝા’ માત્ર પડદા પર જ નહીં પરંતુ તેના નિર્માણની સફરને કારણે પણ ભારતીય સિનેમાના ઇતિહાસમાં ખાસ સ્થાન ધરાવે છે. ફિલ્મને પૂર્ણ થતાં લગભગ 15 વર્ષનો લાંબો સમય લાગ્યો હતો. 1950ના દાયકામાં મીના કુમારીને કેન્દ્રમાં રાખીને ફિલ્મની શરૂઆત કરવામાં આવી હતી, પરંતુ નિર્માણ દરમિયાન વિવિધ અવરોધોને કારણે ફિલ્મ લાંબા સમય સુધી અટવાયેલી રહી હતી.
આપેલી માહિતી અનુસાર નિર્માણ દરમિયાન કાસ્ટિંગ અને પટકથામાં ફેરફારો, સ્ટુડિયોમાં આગ જેવી ઘટનાઓ તેમજ કમાલ અમરોહીની દરેક બાબતમાં ચોકસાઈ રાખવાની કાર્યપદ્ધતિને કારણે ફિલ્મ પૂર્ણ થવામાં લાંબો સમય લાગ્યો હતો. કમાલ અમરોહી અને મીના કુમારી વચ્ચે વ્યક્તિગત અંતર વધ્યા બાદ ફિલ્મનું કામ પણ અટકી ગયું હતું. જોકે બાદમાં મીના કુમારી ફરી ફિલ્મ સાથે જોડાયાં અને ‘પાકીઝા’ આખરે પૂર્ણ થઈ શકી.
‘પાકીઝા’ 4 ફેબ્રુઆરી, 1972ના રોજ રિલીઝ થઈ હતી. ફિલ્મની રિલીઝના બે મહિનાથી પણ ઓછા સમય બાદ 31 માર્ચ, 1972ના રોજ મીના કુમારીનું અવસાન થયું હતું. સમય જતાં ‘પાકીઝા’ ભારતીય સિનેમાની મહત્વપૂર્ણ ક્લાસિક ફિલ્મોમાં સામેલ થઈ ગઈ.
ફિલ્મમાં મીના કુમારી ઉપરાંત અશોક કુમાર, રાજ કુમાર અને વીણા સહિતના કલાકારો જોવા મળ્યા હતા. ફિલ્મના ભવ્ય સેટ, સિનેમેટોગ્રાફી, પાત્રો અને સંગીતને પણ તેની લોકપ્રિયતામાં મહત્વપૂર્ણ સ્થાન મળ્યું હતું.
‘ચલતે ચલતે’, ‘ઇન્હીં લોગોં ને’, ‘મૌસમ હૈ આશિકાના’ અને ‘ઠાડે રહિયો’ જેવા ગીતો દાયકાઓ બાદ પણ ‘પાકીઝા’ની ઓળખ સાથે જોડાયેલા છે. મીના કુમારીના અભિનય અને કમાલ અમરોહીના ફિલ્મમેકિંગ સાથે ફિલ્મનું સંગીત અને દૃશ્યાત્મક રજૂઆત પણ તેને અલગ ઓળખ આપે છે.
હવે 4K રિસ્ટોરેશન બાદ ‘પાકીઝા’ ફરી એકવાર આંતરરાષ્ટ્રીય દર્શકો સુધી પહોંચવા તૈયાર છે. ફ્રાન્સ અને યુકેના પ્રતિષ્ઠિત ફિલ્મ ફેસ્ટિવલમાં તેના સ્ક્રીનિંગ દ્વારા નવી પેઢીના દર્શકોને પણ મોટા પડદા પર મીના કુમારીના અભિનય અને કમાલ અમરોહીની આ ક્લાસિક કૃતિને નવા રિસ્ટોર થયેલા સ્વરૂપમાં જોવાની તક મળશે.