પેટના ઉપરના ભાગમાં અચાનક તીવ્ર દુખાવો થાય છે? Pancreatitisનો સંકેત હોઈ શકે

પેટમાં દુખાવો થવો સામાન્ય સમસ્યા છે અને ઘણી વખત ગેસ, અપચો અથવા ખોરાકમાં થયેલા ફેરફારને કારણે પણ થઈ શકે છે. પરંતુ પેટના ઉપરના ભાગમાં અચાનક ખૂબ તીવ્ર દુખાવો શરૂ થાય, તે પીઠ તરફ ફેલાતો અનુભવાય અને સાથે સતત ઊબકા કે ઉલટી થાય તો તેને માત્ર એસિડિટી અથવા ગેસ માનીને અવગણવું યોગ્ય નથી. કેટલાક કિસ્સામાં આવા લક્ષણો Pancreatitis એટલે કે સ્વાદુપિંડમાં આવેલા સોજા સાથે જોડાયેલા હોઈ શકે છે.
Pancreas એટલે સ્વાદુપિંડ પેટની અંદર, પેટના પાછળના ભાગની નજીક આવેલું મહત્વપૂર્ણ અંગ છે. તે ખોરાકના પાચનમાં મદદ કરતા enzymes બનાવે છે અને શરીરમાં બ્લડ શુગર નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વપૂર્ણ insulin સહિતના hormones પણ બનાવે છે. આ અંગમાં અચાનક સોજો આવે ત્યારે તેને Acute Pancreatitis કહેવામાં આવે છે.
Pancreatitisનું મુખ્ય લક્ષણ સામાન્ય રીતે પેટના ઉપરના ભાગમાં થતો નોંધપાત્ર દુખાવો છે. દુખાવો અચાનક શરૂ થઈ શકે છે અને સતત રહી શકે છે. કેટલાક દર્દીઓમાં તે પીઠ સુધી ફેલાતો હોય તેવી લાગણી થાય છે. તેની સાથે ઊબકા, ઉલટી, પેટમાં સંવેદનશીલતા અને ક્યારેક તાવ પણ થઈ શકે છે.
Pancreatitis થવા પાછળ એક કરતાં વધુ કારણ હોઈ શકે છે. Gallstones એટલે કે પિત્તાશયની પથરી Acute Pancreatitisનું મહત્વપૂર્ણ કારણ બની શકે છે. વધુ પ્રમાણમાં આલ્કોહોલનું સેવન પણ કેટલાક દર્દીઓમાં તેની સાથે જોડાયેલું હોય છે. આ ઉપરાંત લોહીમાં triglyceridesનું ખૂબ ઊંચું પ્રમાણ, કેટલીક દવાઓ અને અન્ય તબીબી પરિસ્થિતિઓ પણ જવાબદાર હોઈ શકે છે. દરેક દર્દીમાં કારણ એકસરખું હોય એવું જરૂરી નથી.
માત્ર પેટના દુખાવાના આધારે Pancreatitisનું નિદાન થઈ શકતું નથી. Gallbladderની સમસ્યા, peptic ulcer અને પેટની અન્ય ગંભીર સ્થિતિઓમાં પણ સમાન પ્રકારનાં લક્ષણો થઈ શકે છે. તેથી તીવ્ર અથવા સતત દુખાવામાં યોગ્ય તબીબી તપાસ જરૂરી છે.
ડૉક્ટર લક્ષણો અને શારીરિક તપાસ ઉપરાંત લોહીમાં pancreatic enzymesનું પ્રમાણ ચકાસી શકે છે. જરૂરિયાત પ્રમાણે ultrasound, CT scan અથવા અન્ય imaging કરવામાં આવી શકે છે. આ તપાસો Pancreatitisની પુષ્ટિ ઉપરાંત તેનું સંભવિત કારણ અને ગંભીરતા સમજવામાં મદદ કરી શકે છે.
Acute Pancreatitisના કેટલાક દર્દીઓને હોસ્પિટલમાં સારવારની જરૂર પડી શકે છે. સારવારમાં દર્દીની સ્થિતિ પ્રમાણે intravenous fluids, દુખાવા માટેની દવા અને અન્ય supportive careનો સમાવેશ થઈ શકે છે. જો પિત્તાશયની પથરી કારણ હોય તો આગળની સારવાર માટે અલગ પ્રક્રિયા અથવા સર્જરી અંગે વિચાર કરવામાં આવી શકે છે.
Antibiotic દરેક Pancreatitis દર્દીને જરૂરી હોય એવું નથી. એ જ રીતે પેટમાં તીવ્ર દુખાવો થતાં પોતાની રીતે painkiller અથવા અન્ય દવાઓ સતત લેતા રહેવું પણ યોગ્ય નથી. પહેલા દુખાવાનું કારણ સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે.
Pancreatitisના ગંભીર કિસ્સામાં શરીરના અન્ય અંગોની કામગીરી પર પણ અસર થઈ શકે છે. તેથી પેટનો અસહ્ય અથવા સતત વધતો દુખાવો, વારંવાર ઉલટી, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, ચક્કર કે ભારે નબળાઈ જેવા લક્ષણો હોય તો તાત્કાલિક તબીબી સારવાર લેવી જરૂરી છે.
દરેક પેટદર્દ Pancreatitis નથી, પરંતુ પેટના ઉપરના ભાગમાં થતો નવો અને અત્યંત તીવ્ર દુખાવો સામાન્ય ગેસ સમજીને લાંબા સમય સુધી ઘરે સારવાર કરતા રહેવું જોખમી બની શકે છે. સમયસર તપાસથી સાચું કારણ જાણી યોગ્ય સારવાર શરૂ કરી શકાય છે.