ઓક્ટોબરમાં પ્રાકૃતિક પદ્ધતિથી બટાટાનું વાવેતર ખેડૂતો માટે લાભદાયી, યોગ્ય માવજતથી સારું ઉત્પાદન મેળવવાની તક

જૂનાગઢ, તા.૧૩
ઓક્ટોબર મહિનાના મધ્યભાગથી શિયાળુ અને રવિ ઋતુના શાકભાજી પાકોના વાવેતરની તૈયારીઓ શરૂ થતી હોય છે. આ સમયગાળા દરમિયાન બટાટાની ખેતી કરવા ઇચ્છતા ખેડૂતો માટે પ્રાકૃતિક ખેતી પદ્ધતિ એક વિકલ્પ બની શકે છે. રાસાયણિક ખાતરો અને કૃત્રિમ જંતુનાશકોનો ઉપયોગ ઘટાડીને જીવામૃત, બીજામૃત તથા અન્ય પ્રાકૃતિક પદ્ધતિઓ અપનાવવાથી ખેતીના કેટલાક ખર્ચમાં ઘટાડો કરવાની સાથે જમીનની ગુણવત્તા જાળવવામાં મદદ મળી શકે છે.
કૃષિ સંબંધિત માર્ગદર્શન અનુસાર ઓક્ટોબરની 15થી 31 તારીખ વચ્ચે બટાટાનું વાવેતર કરવાનું સૂચવવામાં આવ્યું છે. જોકે બટાટાના વાવેતર માટે યોગ્ય સમય સ્થાનિક તાપમાન, જમીનની સ્થિતિ અને પસંદ કરેલી જાત પર આધારિત હોય છે. બટાટાનો પાક ઠંડા હવામાનમાં સારો વિકાસ કરતો હોવાથી ખેડૂતોને પોતાના વિસ્તારની આબોહવા પ્રમાણે વાવેતરનું આયોજન કરવાની સલાહ આપવામાં આવે છે.
બટાટાની ખેતી માટે સારી નિતારશક્તિ ધરાવતી રેતાળ-ગોરાડુ અથવા હળવી જમીન અનુકૂળ ગણાય છે. જમીનમાં પાણી ભરાઈ રહે તો બટાટાના કંદમાં સડો થવાની શક્યતા રહે છે. આથી વાવેતર પહેલાં જમીનની યોગ્ય તૈયારી કરવી જરૂરી છે.
ચોમાસુ પાકની લણણી પૂર્ણ થયા બાદ જમીનને બે-ત્રણ વખત ખેડીને પોચી અને ભુરભુરી બનાવવાનું સૂચવવામાં આવ્યું છે. જરૂરિયાત મુજબ રોટાવેટરનો ઉપયોગ કરીને જમીન તૈયાર કરી શકાય છે. આખરી ખેડ દરમિયાન એકર દીઠ આશરે 400થી 500 કિલો ઘન જીવામૃત જમીનમાં ભેળવવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.
બટાટાના વાવેતરમાં બિયારણની ગુણવત્તા મહત્વપૂર્ણ છે. આપવામાં આવેલી માહિતી અનુસાર એક એકર વિસ્તારમાં વાવેતર માટે આશરે 600થી 800 કિલો અંકુર ધરાવતા બટાટાના બિયારણની જરૂર પડી શકે છે. જોકે બિયારણનું ચોક્કસ પ્રમાણ બટાટાની જાત, કંદના કદ અને વાવેતરના અંતર પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે.
વાવેતર પહેલાં બટાટાના બિયારણને બીજામૃતથી માવજત કરવાની પ્રાકૃતિક ખેતી પદ્ધતિમાં ભલામણ કરવામાં આવે છે. આ માટે બટાટાના ટુકડાને બીજામૃતના દ્રાવણમાં આશરે 10થી 15 મિનિટ રાખીને ત્યારબાદ છાંયડામાં સૂકવી વાવેતર કરવાનું સૂચવવામાં આવ્યું છે.
બીજામૃતનો ઉપયોગ બીજની માવજત માટે કરવામાં આવે છે. જોકે આ પદ્ધતિથી સડો, બ્લેક સ્કર્ફ કે ઉગાવાની નિષ્ફળતા સામે સંપૂર્ણ અથવા 100 ટકા રક્ષણ મળે છે એવો દાવો વૈજ્ઞાનિક રીતે નિશ્ચિત માની શકાય નહીં. રોગમુક્ત પ્રમાણિત બિયારણનો ઉપયોગ અને યોગ્ય ખેત વ્યવસ્થાપન પણ એટલાં જ જરૂરી છે.
બટાટાનું વાવેતર પાળી અને ચાસ પદ્ધતિથી કરવાનું સૂચવવામાં આવ્યું છે. બે પાળી વચ્ચે આશરે 50થી 60 સેન્ટિમીટર અને બે બટાટાના કંદ વચ્ચે 15થી 20 સેન્ટિમીટરનું અંતર રાખી શકાય છે. બિયારણને આશરે બે-ત્રણ ઇંચ ઊંડે વાવવાની માહિતી આપવામાં આવી છે. જોકે વાવેતરની ઊંડાઈ અને અંતર સ્થાનિક કૃષિ નિષ્ણાતની ભલામણ અનુસાર નક્કી કરવાં જોઈએ.
પાકના વિકાસ માટે યોગ્ય સમયે પિયત આપવું પણ જરૂરી છે. વાવેતર બાદ જમીનમાં પૂરતો ભેજ રહે તે માટે હળવું પિયત આપવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. માહિતી અનુસાર સમગ્ર પાક દરમિયાન જમીનની સ્થિતિ પ્રમાણે આશરે આઠથી દસ પિયતની જરૂર પડી શકે છે. જોકે આ સંખ્યા જમીનના પ્રકાર, વરસાદ, તાપમાન અને સિંચાઈ પદ્ધતિ પ્રમાણે બદલાઈ શકે છે.
પ્રાકૃતિક ખેતી પદ્ધતિમાં જીવામૃતનો ઉપયોગ જમીનની જૈવિક પ્રવૃત્તિઓને પ્રોત્સાહન આપવા માટે કરવામાં આવે છે. આપવામાં આવેલી માર્ગદર્શિકા અનુસાર દર 15 દિવસે એકર દીઠ આશરે 200 લિટર જીવામૃત પિયતના પાણી સાથે આપવાનું અથવા યોગ્ય પ્રમાણમાં પર્ણછંટકાવ કરવાનું સૂચવવામાં આવ્યું છે.
જમીનમાં ભેજ જાળવી રાખવા માટે પાળી પર સૂકું ઘાસ અથવા પાકના અવશેષો પાથરીને મલ્ચિંગ કરવાની પદ્ધતિ પણ ઉપયોગી બની શકે છે. આ પદ્ધતિથી જમીનમાંથી પાણીનું બાષ્પીભવન ઘટાડી શકાય છે અને જમીનના તાપમાનમાં અતિશય ફેરફાર થતો અટકાવવામાં મદદ મળે છે.
બટાટાના પાકમાં રોગ અને જીવાતનું સંચાલન મહત્વપૂર્ણ છે. ખાસ કરીને ચરમી એટલે કે બ્લાઇટ રોગને કારણે છોડનાં પાંદડાં પર ડાઘ પડવા, પાંદડાં કાળાં થવા અને સૂકાઈ જવા જેવી સમસ્યાઓ જોવા મળી શકે છે. અનુકૂળ હવામાનમાં આ રોગ ઝડપથી ફેલાઈ શકે છે અને ઉત્પાદનને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
પ્રાકૃતિક ખેતી સંબંધિત માર્ગદર્શિકામાં બ્લાઇટના સંચાલન માટે ખાટી છાશ અથવા તામ્રયુક્ત છાશના છંટકાવનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. 15 લિટરના પંપમાં આશરે 500 મિલી ખાટી છાશનો ઉપયોગ કરવાની માહિતી આપવામાં આવી છે. જોકે આ ઉપાય બ્લાઇટના નિયંત્રણ માટે પ્રમાણિત અને સંપૂર્ણ અસરકારક સારવારનો વિકલ્પ નથી. રોગનાં લક્ષણો જણાય ત્યારે કૃષિ નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
આ ઉપરાંત મોલો, ચૂસિયા જીવાત અને લીલા તડતડિયા જેવી જીવાતોના સંચાલન માટે નીમાસ્ત્ર તથા અગ્નિઅસ્ત્ર જેવા પ્રાકૃતિક ઉપાયોનો ઉપયોગ કરવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે. જીવાતની ઓળખ, ઉપદ્રવની તીવ્રતા અને પાકની સ્થિતિ ધ્યાનમાં રાખીને યોગ્ય પગલાં લેવા જરૂરી છે.
બટાટાનો પાક સામાન્ય રીતે જાત અને હવામાન પ્રમાણે આશરે 90થી 110 દિવસમાં તૈયાર થઈ શકે છે. આપવામાં આવેલી માહિતીમાં પ્રાકૃતિક ખેતી પદ્ધતિથી એકર દીઠ 100થી 150 ક્વિન્ટલ ઉત્પાદન મળવાનો અંદાજ દર્શાવવામાં આવ્યો છે. જોકે આ ઉત્પાદન દરેક ખેતરમાં મળશે તેની ખાતરી નથી. જમીનની ફળદ્રુપતા, બિયારણ, હવામાન, પોષણ અને રોગ નિયંત્રણ સહિતના પરિબળો ઉત્પાદનને અસર કરે છે.
પ્રાકૃતિક પદ્ધતિથી ઉત્પાદિત બટાટાને વિશેષ ગ્રાહકવર્ગ અને કેટલાક શહેરી બજારોમાં માંગ મળી શકે છે. માર્ગદર્શિકામાં સામાન્ય બટાટાની સરખામણીએ 25થી 30 ટકા વધુ ભાવ મળવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી છે. જોકે બજારભાવ માંગ, ગુણવત્તા, વેચાણ વ્યવસ્થા અને ઉત્પાદનના પ્રમાણપત્ર જેવા પરિબળો પર આધારિત હોય છે.
પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવવાથી કેટલાક રાસાયણિક કૃષિ ઇનપુટનો ખર્ચ ઘટાડી શકાય છે. જોકે પ્રાકૃતિક ખેતીથી દરેક પરિસ્થિતિમાં બમણી આવક થશે અથવા સામાન્ય ખેતી કરતાં વધુ ઉત્પાદન મળશે તે નિશ્ચિત નથી. ખેડૂતો માટે વાસ્તવિક નફો ઉત્પાદન ખર્ચ, ઉપજ અને વેચાણભાવના આધારે નક્કી થાય છે.
ઓક્ટોબર મહિનામાં બટાટાનું વાવેતર કરવા ઇચ્છતા ખેડૂતો માટે યોગ્ય જમીનની પસંદગી, ગુણવત્તાયુક્ત બિયારણ, પિયત વ્યવસ્થાપન અને રોગ-જીવાતનું સમયસર નિરીક્ષણ મહત્વપૂર્ણ છે. પ્રાકૃતિક પદ્ધતિ અપનાવતા પહેલાં સ્થાનિક કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર અથવા કૃષિ અધિકારી પાસેથી વિસ્તારને અનુરૂપ માર્ગદર્શન મેળવવાથી ખેડૂતોને યોગ્ય આયોજન કરવામાં મદદ મળી શકે છે.