આંખ હલાવતાં દુખાવો થાય અને એક આંખથી અચાનક ઝાંખું દેખાય છે? Optic Neuritisનો સંકેત હોઈ શકે

આંખમાં દુખાવો થવો અથવા દૃષ્ટિ ઝાંખી દેખાવા પાછળ અનેક કારણો જવાબદાર હોઈ શકે છે. પરંતુ જો ખાસ કરીને એક આંખથી અચાનક અથવા થોડા દિવસોમાં દૃષ્ટિ ઘટવા લાગે અને આંખ હલાવતાં દુખાવો અનુભવાતો હોય તો તે સામાન્ય આંખના થાકની સમસ્યા ન પણ હોઈ શકે. કેટલાક દર્દીઓમાં આવા લક્ષણો Optic Neuritis નામની સ્થિતિ સાથે જોડાયેલા હોઈ શકે છે.
Optic Neuritis એટલે આંખમાંથી મગજ સુધી દૃષ્ટિ સંબંધિત માહિતી પહોંચાડતી Optic Nerveમાં થતો સોજો. આ ચેતા આંખની અંદરથી મળતા દૃશ્ય સંદેશાઓ મગજ સુધી પહોંચાડવાનું મહત્વપૂર્ણ કામ કરે છે. જ્યારે આ ચેતામાં inflammation થાય છે ત્યારે દૃષ્ટિની ગુણવત્તા અને સ્પષ્ટતા અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે.
આ બીમારીનું એક મુખ્ય લક્ષણ દૃષ્ટિમાં ઘટાડો છે. ઘણા દર્દીઓમાં એક આંખથી ઝાંખું દેખાવાની શરૂઆત થાય છે. કેટલાક કિસ્સામાં થોડા કલાકો અથવા દિવસોમાં દૃષ્ટિ વધુ ઘટી શકે છે.
Optic Neuritisમાં આંખ હલાવતાં દુખાવો થવો પણ જાણીતું લક્ષણ છે. દર્દીને આંખ ઉપર, નીચે અથવા બાજુ તરફ ફેરવતાં આંખની અંદર અથવા પાછળ દુખાવો અનુભવાઈ શકે છે. જોકે દરેક દર્દીમાં દુખાવો હોય એવું જરૂરી નથી.
કેટલાક દર્દીઓમાં રંગો સામાન્ય કરતાં ફિક્કા દેખાવા લાગે છે. ખાસ કરીને લાલ રંગની ચમક ઓછી લાગવી અથવા એક આંખથી જોતા રંગોની તીવ્રતા ઘટી હોય તેવું અનુભવાઈ શકે છે.
કેટલાક લોકોને દૃષ્ટિના મધ્યભાગમાં ધૂંધળો અથવા અંધકારમય વિસ્તાર દેખાય છે. આ સ્થિતિને Central Scotoma કહેવામાં આવે છે. તે વાંચવા, મોબાઇલની સ્ક્રીન જોવા અથવા ચહેરો ઓળખવા જેવી પ્રવૃત્તિઓને અસર કરી શકે છે.
Optic Neuritisમાં દૃષ્ટિની સમસ્યા ઘણી વખત એક આંખમાં જોવા મળે છે, પરંતુ કેટલીક પરિસ્થિતિમાં બંને આંખો પણ અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે. બાળકો અથવા ચોક્કસ પ્રકારની inflammatory conditionsમાં લક્ષણોની રજૂઆત અલગ હોઈ શકે છે.
આ સ્થિતિનું એક મહત્વપૂર્ણ કારણ Immune System દ્વારા Optic Nerveની આસપાસના Myelinને અસર થવું હોઈ શકે છે. Myelin ચેતાતંતુઓની આસપાસ રહેલું રક્ષણાત્મક આવરણ છે, જે સંદેશાઓ ઝડપથી પહોંચાડવામાં મદદ કરે છે.
Optic Neuritis કેટલીક વખત Multiple Sclerosis સાથે જોડાયેલું હોઈ શકે છે. જોકે Optic Neuritis ધરાવતા દરેક દર્દીને Multiple Sclerosis હોય એવું નથી અને ભવિષ્યમાં તે થશે એવું પણ જરૂરી નથી.
કેટલાક દર્દીઓમાં Neuromyelitis Optica Spectrum Disorder એટલે કે NMOSD અથવા MOG Antibody-Associated Disease જેવી અન્ય inflammatory neurological conditions પણ કારણ બની શકે છે.
આ ઉપરાંત ચોક્કસ infections અને અન્ય inflammatory disordersને કારણે પણ Optic Nerve અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે. તેથી દરેક દર્દીમાં મૂળ કારણ શોધવાનું મહત્વપૂર્ણ છે.
Optic Neuritisનું નિદાન કરવા માટે Ophthalmologist અથવા Neurologist દૃષ્ટિની તપાસ કરે છે. Visual Acuity, Color Vision, Pupil Response અને Visual Field જેવી તપાસો દ્વારા આંખની કામગીરીનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવે છે.
કેટલાક દર્દીઓમાં આંખની અંદર Optic Discમાં સોજો જોવા મળી શકે છે. જોકે અન્ય દર્દીઓમાં આંખની સામાન્ય તપાસ દરમિયાન Optic Disc દેખાવમાં સામાન્ય હોઈ શકે છે, કારણ કે સોજો ચેતાના પાછળના ભાગમાં હોઈ શકે છે.
MRI of Brain and Orbits Optic Neuritisના મૂલ્યાંકનમાં મહત્વપૂર્ણ તપાસ બની શકે છે. આ તપાસ દ્વારા Optic Nerveમાં inflammation અને મગજના અન્ય ભાગોમાં કોઈ સંબંધિત ફેરફારો છે કે નહીં તે જાણી શકાય છે.
જરૂરિયાત પ્રમાણે OCT, Visual Evoked Potentials અથવા ચોક્કસ antibody tests પણ કરવામાં આવી શકે છે. પરંતુ દરેક દર્દીને આ બધી તપાસોની જરૂર પડતી નથી.
Optic Neuritisની સારવાર તેના મૂળ કારણ અને ગંભીરતા પર આધાર રાખે છે. કેટલાક સામાન્ય પ્રકારોમાં દૃષ્ટિ સમય સાથે સુધરી શકે છે. પસંદગીના દર્દીઓમાં Intravenous Corticosteroids દ્વારા સારવાર આપવામાં આવી શકે છે, જે recoveryની ઝડપ વધારવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
જોકે steroids દરેક દર્દીમાં લાંબા ગાળાનું અંતિમ visual outcome સુધારે જ એવું નથી. NMOSD અથવા MOG-associated disease જેવા ચોક્કસ પ્રકારોમાં સારવારની જરૂરિયાત અને પદ્ધતિ અલગ હોઈ શકે છે.
ગંભીર અથવા ચોક્કસ પરિસ્થિતિમાં અન્ય immune-directed treatments અથવા Plasma Exchangeની જરૂર પડી શકે છે. આ નિર્ણય નિષ્ણાત દ્વારા જ લેવામાં આવે છે.
આંખમાં દુખાવો અને દૃષ્ટિ ઘટવાની સમસ્યામાં પોતાની રીતે steroid eye drops અથવા અન્ય દવાઓ શરૂ કરવી યોગ્ય નથી. કેટલીક આંખની બીમારીઓમાં ખોટી સારવાર નુકસાનકારક બની શકે છે.
Optic Neuritisના કેટલાક દર્દીઓમાં થોડાં અઠવાડિયાં દરમિયાન દૃષ્ટિ સુધરવાની શરૂઆત થઈ શકે છે. પરંતુ recoveryની ગતિ અને અંતિમ પરિણામ દરેક દર્દીમાં અલગ હોય છે. કેટલાક લોકોને રંગ ઓળખવાની ક્ષમતા અથવા contrast sensitivityમાં લાંબા સમય સુધી ફેરફાર રહી શકે છે.
અચાનક દૃષ્ટિ ઘટવી માત્ર Optic Neuritisને કારણે જ થતી નથી. Retinal Vascular Occlusion, અન્ય Optic Nerve Disorders અને કેટલીક ગંભીર આંખની બીમારીઓમાં પણ સમાન લક્ષણો થઈ શકે છે. તેથી દૃષ્ટિમાં અચાનક ફેરફાર થાય તો તાત્કાલિક આંખના નિષ્ણાતની તપાસ જરૂરી છે.
જો એક આંખથી અચાનક ઝાંખું દેખાય, આંખ હલાવતાં દુખાવો થાય અથવા રંગો અસામાન્ય રીતે ફિક્કા દેખાય તો શક્ય તેટલી વહેલી તકે Ophthalmologist અથવા Neuro-Ophthalmologistનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
દૃષ્ટિમાં અચાનક ગંભીર ઘટાડો, બંને આંખોમાં ઝડપથી ફેરફાર અથવા અન્ય neurological symptoms સાથે દૃષ્ટિની સમસ્યા થાય તો તાત્કાલિક ઇમરજન્સી મૂલ્યાંકન જરૂરી છે.
Optic Neuritisમાં સમયસર નિદાન માત્ર દૃષ્ટિની સમસ્યા સમજવા માટે જ નહીં પરંતુ તેની પાછળ રહેલી અન્ય neurological અથવા inflammatory conditions ઓળખવા માટે પણ મહત્વપૂર્ણ છે. આંખના અસામાન્ય દુખાવા સાથે દૃષ્ટિ ઘટતી હોય તો તેને સામાન્ય થાક માનીને અવગણવું યોગ્ય નથી.