ડેન્ગ્યુથી બચવા ઘરની આસપાસ પાણી ભરાવા ન દો, મચ્છરોના ઉપદ્રવ સામે સાવચેતી જરૂરી

ડેન્ગ્યુ મચ્છરજન્ય વાયરલ બીમારી છે, જે સંક્રમિત એડિસ મચ્છરના કરડવાથી ફેલાય છે. વરસાદી માહોલ પછી અથવા આસપાસ પાણી ભરાઈ રહે તેવી પરિસ્થિતિમાં મચ્છરોના પ્રજનન માટે અનુકૂળ સ્થળો ઊભાં થઈ શકે છે. ઘરની આસપાસની પાણીની ટાંકી, કુંડા, જૂના ટાયર, ખુલ્લાં વાસણો અને અન્ય વસ્તુઓમાં ભરાયેલું પાણી મચ્છરોના બ્રીડિંગનું કારણ બની શકે છે. ડેન્ગ્યુ સામાન્ય તાવથી શરૂ થઈ શકે છે, પરંતુ કેટલાક દર્દીઓમાં તે ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે. તેથી સમયસર લક્ષણો ઓળખવા અને મચ્છરોનો ઉપદ્રવ અટકાવવો ખૂબ જરૂરી છે.
ડેન્ગ્યુ કેવી રીતે ફેલાય છે?
ડેન્ગ્યુનો વાયરસ મુખ્યત્વે સંક્રમિત માદા એડિસ મચ્છરના કરડવાથી એક વ્યક્તિમાંથી બીજી વ્યક્તિ સુધી પહોંચે છે. આ મચ્છર સામાન્ય રીતે દિવસના સમયે વધુ સક્રિય હોય છે. ઘરની આસપાસ કે નજીકના વિસ્તારમાં થોડું પાણી પણ લાંબા સમય સુધી ભરાયેલું રહે તો મચ્છરોને ઈંડાં મૂકવા માટે જગ્યા મળી શકે છે. આથી માત્ર ઘરની અંદર જ નહીં, પરંતુ અગાશી, બાલ્કની, બગીચા અને આસપાસની ખુલ્લી જગ્યાઓની સફાઈ રાખવી જરૂરી છે.
ડેન્ગ્યુનાં સામાન્ય લક્ષણો કયા છે?
ડેન્ગ્યુમાં અચાનક ઊંચો તાવ આવવો, તીવ્ર માથાનો દુખાવો, આંખોની પાછળ દુખાવો, સ્નાયુઓ અને સાંધામાં કળતર, ઊબકા, ઊલટી તથા શરીર પર ચકામા થવા જેવા લક્ષણો જોવા મળી શકે છે. કેટલાક દર્દીઓમાં લક્ષણો હળવાં હોય છે, જ્યારે કેટલાકમાં તકલીફ વધી શકે છે. માત્ર તાવના આધારે ડેન્ગ્યુ હોવાનું નક્કી કરી શકાતું નથી. જરૂરિયાત પ્રમાણે ડૉક્ટર લોહીની તપાસ કરાવીને નિદાન કરે છે.
તાવ ઉતરી જાય એટલે જોખમ ટળી ગયું એવું ન માનશો
ડેન્ગ્યુમાં ખાસ સાવચેતી રાખવાની બાબત એ છે કે કેટલાક દર્દીઓમાં તાવ ઉતર્યા પછી પણ ગંભીર લક્ષણો દેખાઈ શકે છે. પેટમાં તીવ્ર દુખાવો, સતત ઊલટી થવી, નાક કે પેઢાંમાંથી લોહી આવવું, ઊલટી અથવા મળમાં લોહી દેખાવું, ખૂબ નબળાઈ લાગવી, બેચેની અને ઝડપથી શ્વાસ લેવો જેવા સંકેતો ગંભીર ડેન્ગ્યુની ચેતવણી હોઈ શકે છે. આવા લક્ષણો દેખાય તો તાત્કાલિક હોસ્પિટલમાં સારવાર લેવી જોઈએ. તાવ ઉતરી ગયો છે એટલે દર્દી સંપૂર્ણ સ્વસ્થ થઈ ગયો છે એવું માનવું જોખમી બની શકે છે.
મચ્છરોથી બચવા રોજિંદી સાવચેતી રાખો
ઘરની આસપાસ પાણી ભરાવા ન દેવું એ ડેન્ગ્યુ અટકાવવાનો મહત્વનો ઉપાય છે. પાણીની ટાંકી અને સંગ્રહનાં વાસણો ઢાંકીને રાખવા જોઈએ. ફૂલદાની, કૂલર, જૂના ટાયર, નાળિયેરના ખોખાં અને અન્ય વસ્તુઓમાં ભરાયેલું પાણી નિયમિત રીતે ખાલી કરવું જોઈએ. પાણી સંગ્રહનાં વાસણોને અઠવાડિયામાં એક વખત ખાલી કરીને સારી રીતે સાફ કરવા જોઈએ. દિવસ દરમિયાન પણ મચ્છર કરડી શકે છે, તેથી શરીર ઢંકાય તેવાં કપડાં પહેરવા, બારી-બારણાં પર જાળી રાખવી અને યોગ્ય મચ્છર પ્રતિરોધકનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ.
ડેન્ગ્યુ થાય તો કઈ કાળજી રાખવી?
ડેન્ગ્યુની શંકા હોય તો તબીબી તપાસ કરાવવી અને ડૉક્ટરની સલાહ પ્રમાણે આરામ તથા પૂરતા પ્રવાહી લેવા જોઈએ. તાવ કે શરીરના દુખાવા માટે કઈ દવા લેવી તે ડૉક્ટર નક્કી કરે તે યોગ્ય છે. ડેન્ગ્યુની શંકા હોય ત્યારે એસ્પિરિન અથવા આઇબુપ્રોફેન જેવી દવાઓ પોતાની રીતે લેવી નહીં, કારણ કે તે રક્તસ્રાવનું જોખમ વધારી શકે છે. એન્ટિબાયોટિક દવાઓ પણ પોતાની રીતે શરૂ કરવી નહીં, કારણ કે ડેન્ગ્યુ વાયરસથી થતી બીમારી છે.
બાળકો અને વૃદ્ધો માટે વિશેષ સાવચેતી
બાળકો, વૃદ્ધો, ગર્ભવતી મહિલાઓ અને અન્ય આરોગ્ય સમસ્યાઓ ધરાવતા લોકોએ તાવ આવે ત્યારે ખાસ કાળજી રાખવી જોઈએ. સતત ઊલટી, પ્રવાહી ન પી શકવું, પેશાબમાં ઘટાડો અથવા અસામાન્ય નબળાઈ દેખાય તો તબીબી સલાહ લેવામાં વિલંબ ન કરવો. દર્દીની સ્થિતિમાં ફેરફાર થતો હોય તો માત્ર ઘરગથ્થુ ઉપચાર પર આધાર રાખવો યોગ્ય નથી.
સામૂહિક સફાઈથી ડેન્ગ્યુના જોખમમાં ઘટાડો શક્ય
ડેન્ગ્યુ સામેની લડાઈ માત્ર વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા પૂરતી મર્યાદિત નથી. સોસાયટી, શેરી, શાળા, કાર્યસ્થળ અને જાહેર સ્થળોએ પાણી ભરાવાની સમસ્યા દૂર કરવી પણ એટલી જ જરૂરી છે. અઠવાડિયામાં એક વખત ઘરની આસપાસ તપાસ કરીને પાણી ભરાય તેવી વસ્તુઓ દૂર કરવાની ટેવ પાડવી જોઈએ. નાગરિકો અને સ્થાનિક તંત્રના સંયુક્ત પ્રયાસોથી મચ્છરોના પ્રજનનને અટકાવી શકાય છે અને ડેન્ગ્યુના જોખમમાં ઘટાડો કરવામાં મદદ મળી શકે છે.