તિરંગા વિશેની આ વાતો દરેક ભારતીયે જાણવી જોઈએ : તિરંગો માત્ર ધ્વજ નથી, ભારતની ઓળખ અને ગૌરવનું પ્રતિક છે

(પ્રતિનિધી દ્વારા)
ગોસા(ઘેડ) તા.૧૪
આપણે તિરંગો જોઈએ ત્યારે મનમાં ગર્વ અને દેશભક્તિની એક અલગ જ લાગણી જન્મે છે. શાળામાં હોય, સરકારી કચેરીમાં હોય, સૈનિકોના હાથમા હોય કે સ્વાતંત્ર્ય દિવસ અને પ્રજાસત્તાક દિવસના પાવન અવસરે આકાશમાં લહેરાતો હોય-તિરંગો માત્ર એક ધ્વજ નથી, પરંતુ ભારતની એકતા, અખંડિતતા, ગૌરવ અને રાષ્ટ્રીય ઓળખનું પ્રતિક છે. પરંતુ શું આપણે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે તિરંગાના ત્રણ રંગો શા માટે પસંદ કરવામાં આવ્યા? તેની મધ્યમાં આવેલા અશોક ચક્રનું શું મહત્વ છે? તેમાં ૨૪ આરા શા માટે છે? અને ભારતનો વર્તમાન રાષ્ટ્રધ્વજ સત્તાવાર રીતે ક્યારે સ્વીકારવામાં આવ્યો? પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આપણા તિરંગાના ત્રણ રંગ કેમ પસંદ કરવામાં આવ્યા? વચ્ચેનું અશોક ચક્ર શું દર્શાવે છે? તેમાં ૨૪ આરા જ કેમ છે? અને આપણા રાષ્ટ્રધ્વજને ક્યારે સત્તાવાર રીતે સ્વીકારવામાં આવ્યો? ચાલો આજે જાણીએ તિરંગા સાથે જોડાયેલી કેટલીક મહત્વપૂર્ણ અને રસપ્રદ વાતો.
કેસરી રંગ શું દર્શાવે છે?
તિરંગાની સૌથી ઉપરની પટ્ટી ઘેરા કેસરી રંગની છે.આ રંગ દેશની શક્તિ અને સાહસનું પ્રતિક છે. સાથે જ તે આપણને ત્યાગ અને દેશ પ્રત્યેની નિષ્ઠાની યાદ અપાવે છે.દેશ માટે અનેક લોકોએ પોતાનું જીવન અને સુખ-સગવડો છોડીને સંઘર્ષ કર્યો હતો. તિરંગાનો કેસરી રંગ આપણને હિંમત અને નિ:સ્વાર્થ ભાવનાનો સંદેશ આપે છે.
સફેદ રંગ શું દર્શાવે છે?
તિરંગમાં વચ્ચેની પટ્ટી સફેદ રંગની છે.સફેદ રંગ શાંતિ અને સત્યનું પ્રતિક છે. આ જ સફેદ પટ્ટાની મધ્યમાં આપણું અશોક ચક્ર આવેલું છે.એટલે તિરંગાની મધ્ય પટ્ટી માત્ર ખાલી સફેદ રંગ નથી-તેમાં ભારતની એક મહત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક ઓળખ છુપાયેલી છે.
લીલો રંગ શું દર્શાવે છે?
તિરંગા માં સૌથી નીચેની પટ્ટી ઘેરા લીલા રંગની છે.લીલો રંગ દેશની જમીનની ફળદ્રુપતા, વૃદ્ધિ અને સમૃદ્ધિ સાથે જોડાયેલો છે. ભારત એક કૃષિપ્રધાન દેશ રહ્યો છે. તેથી લીલો રંગ આપણને ધરતી, પ્રકૃતિ અને વિકાસ સાથેના સંબંધની યાદ અપાવે છે.
વચ્ચેનું અશોક ચક્ર શું છે?
તિરંગાની સૌથી ખાસ ઓળખ છે-નવનીલ(Navy Blue) રંગનું અશોક ચક્ર.આ ચક્ર સારનાથના અશોકના સિંહસ્તંભની ધર્મચક્રની રચના પરથી લેવામાં આવ્યું છે. આ ચક્રમાં કુલ ૨૪ આરા હોય છે.સરકારી રાષ્ટ્રીય પોર્ટલ મુજબ આ ચક્ર સતત ગતિનું પ્રતિક છે-અર્થાત્ જીવનમાં આગળ વધતા રહેવું અને સ્થિરતામાં અટકી ન જવું. એટલે તિરંગામાં રહેલું ચક્ર આપણને એક સુંદર સંદેશ આપે છે:
તિરંગો ક્યારે ભારતનો રાષ્ટ્રધ્વજ બન્યો
આપણો વર્તમાન રાષ્ટ્રધ્વજ ૨૨ જુલાઈ ૧૯૪૭ના રોજ બંધારણ સભા દ્વારા સ્વીકારવામાં આવ્યો હતો.ભારતને સ્વતંત્રતા મળવાની હતી તેના થોડા દિવસો પહેલાં જ તિરંગાને સત્તાવાર રીતે સ્વીકારવામાં આવ્યો હતો. ત્યારબાદ ૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૪૭ના રોજ, જ્યારે ભારત સ્વતંત્ર બન્યું, ત્યારે આ તિરંગો સ્વતંત્ર ભારતના રાષ્ટ્રધ્વજ તરીકે લહેરાયો.
તિરંગાની ડિઝાઇન સાથે કોનું નામ જોડાયેલું છે?
ભારતીય રાષ્ટ્રધ્વજની રચનાના ઇતિહાસમાં પિંગળી વેંકૈયાનું નામ ખૂબ મહત્વનું છે. રાષ્ટ્રધ્વજની રચના અંગે અનેક તબક્કામાં વિચાર અને ફેરફારો થયા હતા અને અંતે બંધારણ સભાએ વર્તમાન સ્વરૂપ સ્વીકાર્યું.
તિરંગાનું પ્રમાણ પણ નક્કી છે
રાષ્ટ્રધ્વજ કોઈપણ કદનો હોઈ શકે છે, પરંતુ તેની લંબાઈ અને પહોળાઈનું પ્રમાણ ૩:૨ હોવું જોઈએ.અર્થાત્ ધ્વજની લંબાઈ જો ૩ ભાગ હોય તો તેની પહોળાઈ ૨ ભાગની હોય છે.
શું સામાન્ય નાગરિક પોતાના ઘરે તિરંગો લહેરાવી શકે?
હા.ફ્લેગ કોડ ઓફ ઇન્ડિયા, ૨૦૦૨ હેઠળ સામાન્ય નાગરિકો, ખાનગી સંસ્થાઓ અને શૈક્ષણિક સંસ્થાઓને રાષ્ટ્રીય ધ્વજ તમામ દિવસો અને પ્રસંગોએ લહેરાવવાની/પ્રદશિર્ત કરવાની મંજૂરી છે, પરંતુ તે રાષ્ટ્રધ્વજની ગરિમા અને સન્માન જાળવીને તથા લાગુ નિયમોનું પાલન કરીને કરવું જરૂરી છે. ૨૦૨૨ના સુધારા બાદ ખુલ્લામાં અથવા ઘરના સભ્ય દ્વારા પ્રદશિર્ત ધ્વજને દિવસ-રાત લહેરાવવાની જોગવાઈ પણ કરવામાં આવી છે.
તિરંગો આપણને શું શીખવે છે?
તિરંગાના ત્રણ રંગ અને વચ્ચેનું ચક્ર આપણને એકસાથે અનેક સંદેશ આપે છે. કેસરી-હિંમત અને શક્તિ, સફેદ - શાંતિ અને સત્ય, લીલો-વિકાસ અને સમૃદ્ધિ, અશોક ચક્ર-સતત ગતિ અને પ્રગતિ. આ ચારેયને સાથે જોઈએ તો જાણે તિરંગો આપણને કહે છે હિંમત રાખો, સત્યના માર્ગે ચાલો, વિકાસ કરો અને ક્યારેય અટકશો નહીં. એટલે જ્યારે પણ તિરંગો લહેરાતો જુઓ ત્યારે માત્ર ત્રણ રંગો ન જુઓ. તેમાં આઝાદીનો ઈતિહાસ, શહીદોનું બલિદાન, દેશની એકતા અને કરોડો ભારતીયોની આશા જુઓ. તિરંગો આપણા હાથમાં આવે એ ગૌરવની વાત છે, પરંતુ તેનું સન્માન કરવું આપણી જવાબદારી છે. રાષ્ટ્રધ્વજનું પ્રદર્શન Flag Code of India, ૨૦૦૨ અને Prevention of Insults to National Honour Act, ૧૯૭૧ હેઠળના નિયમોને આધીન છે. ગૃહ મંત્રાલય પણ રાષ્ટ્રધ્વજને સન્માન અને યોગ્ય રીતે પ્રદશિર્ત કરવાની સૂચનાઓ જારી કરે છે. તિરંગો માત્ર કપડાનો ટુકડો નથીપતિરંગો ભારતની ઓળખ છે.તિરંગો આપણા ગૌરવનું પ્રતિક છે.તિરંગો આપણા હૃદયમાં વસેલો ભારત છે.
માહિતી : એડવોકેટ ભનુભાઇ ઓડેદરા
સંકલન : વિરમભાઈ કે. આગઠ