તાવ સાથે ઉધરસ અને શ્વાસ ચઢે છે? સામાન્ય શરદી નહીં, Pneumonia પણ હોઈ શકે

શરદી સાથે ઉધરસ અને તાવ થવો સામાન્ય છે અને ઘણી વખત થોડા દિવસમાં સુધારો થવા લાગે છે. પરંતુ તાવ સાથે ઉધરસ સતત વધતી જાય, શ્વાસ ઝડપથી ચાલે, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ થાય અથવા ઊંડો શ્વાસ લેતી વખતે છાતીમાં દુખાવો થાય તો તેની પાછળ ફેફસાંનો ચેપ એટલે કે Pneumonia પણ જવાબદાર હોઈ શકે છે.
ફેફસાંની અંદર નાનાં air sacs હોય છે, જેને alveoli કહેવામાં આવે છે. Pneumonia દરમિયાન તેમાં સોજો આવે છે અને પ્રવાહી અથવા અન્ય સ્રાવ ભરાઈ શકે છે. તેના કારણે ફેફસાંમાં ઓક્સિજન અને કાર્બન ડાયોક્સાઇડના સામાન્ય વિનિમય પર અસર થઈ શકે છે.
Pneumoniaના કારણોમાં બેક્ટેરિયા અને વાયરસ સહિત અલગ પ્રકારના ચેપનો સમાવેશ થાય છે. તેથી દરેક Pneumonia માટે antibiotic જરૂરી હોય એવું નથી. ખાસ કરીને વાયરલ ચેપમાં antibiotic અસરકારક નથી. દર્દીની ઉંમર, લક્ષણો, તપાસ અને સંભવિત કારણના આધારે ડૉક્ટર સારવાર નક્કી કરે છે.
સામાન્ય લક્ષણોમાં તાવ, ઠંડી લાગવી, ઉધરસ, કફ, થાક અને શ્વાસ લેવામાં તકલીફનો સમાવેશ થઈ શકે છે. કેટલાક દર્દીઓને ઊંડો શ્વાસ લેતાં અથવા ઉધરસ કરતી વખતે છાતીમાં દુખાવો થાય છે. પરંતુ દરેક વ્યક્તિમાં તમામ લક્ષણો જોવા મળે એવું જરૂરી નથી.
વૃદ્ધોમાં Pneumoniaનું સ્વરૂપ ક્યારેક અલગ હોઈ શકે છે. ખૂબ ઊંચો તાવ ન હોવા છતાં અચાનક ગૂંચવણ, અસામાન્ય સુસ્તી, ભારે નબળાઈ અથવા રોજિંદા કામ કરવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો જોવા મળી શકે છે. નાના બાળકોમાં ઝડપથી શ્વાસ લેવો, ખાવા-પીવામાં ઘટાડો અથવા અસામાન્ય સુસ્તી જેવા લક્ષણો ખાસ ધ્યાન માંગે છે.
Pneumoniaની શંકા થાય ત્યારે ડૉક્ટર stethoscopeથી ફેફસાં સાંભળવા ઉપરાંત શરીરમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ તપાસી શકે છે. જરૂરિયાત પ્રમાણે Chest X-ray, લોહીની તપાસ અથવા અન્ય ટેસ્ટ કરવામાં આવી શકે છે. માત્ર કફના રંગ પરથી બેક્ટેરિયલ કે વાયરલ Pneumonia નક્કી કરી શકાય નહીં.
ઘણા હળવા દર્દીઓ ઘરે યોગ્ય સારવાર અને તબીબી દેખરેખ હેઠળ સાજા થઈ શકે છે. પરંતુ ગંભીર સ્થિતિમાં હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવાની, ઓક્સિજન અથવા અન્ય સારવારની જરૂર પડી શકે છે. તેથી પોતાની રીતે antibiotic શરૂ કરીને થોડા દિવસ રાહ જોવી યોગ્ય નથી.
ચેપ દરમિયાન પૂરતો આરામ અને પ્રવાહી મહત્વપૂર્ણ હોઈ શકે છે, પરંતુ હૃદય અથવા કિડનીની કેટલીક બીમારી ધરાવતા દર્દીઓએ પ્રવાહી અંગે પોતાના ડૉક્ટરની સલાહ અનુસરવી જોઈએ. અગાઉની antibiotic બચેલી હોય તો પોતાની રીતે તેનો ઉપયોગ કરવો ટાળવો જોઈએ.
ખાસ કરીને આરામની સ્થિતિમાં પણ શ્વાસ લેવામાં ગંભીર મુશ્કેલી, હોઠ કે ચહેરો વાદળી અથવા રાખોડી દેખાવા, છાતીમાં ગંભીર દુખાવો, નવી ગૂંચવણ, બેભાન થવા જેવી સ્થિતિ અથવા ઓક્સિજનનું પ્રમાણ અસામાન્ય રીતે ઓછું જણાય તો તાત્કાલિક તબીબી સારવાર જરૂરી છે.
Pneumonia સામે કેટલીક રસી ચોક્કસ ઉંમર અને જોખમી જૂથોમાં ગંભીર બીમારીનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. વ્યક્તિ માટે કઈ રસી યોગ્ય છે તે ઉંમર, આરોગ્ય સ્થિતિ અને અગાઉની vaccination history પ્રમાણે ડૉક્ટર નક્કી કરી શકે છે.
ઉધરસ અને તાવને દરેક વખતે Pneumonia માનવાની જરૂર નથી, પરંતુ લક્ષણો સુધરવાને બદલે વધતા જાય અને તેની સાથે શ્વાસની તકલીફ શરૂ થાય તો તપાસમાં વિલંબ કરવો યોગ્ય નથી. સમયસર કારણની ઓળખ અને યોગ્ય સારવારથી ગંભીર જટિલતાઓનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે.