મોઢામાં સફેદ ડાઘ અઠવાડિયાઓ સુધી મટતો નથી? તેને સામાન્ય છાલો સમજીને અવગણશો નહીં

મોઢામાં છાલો કે નાની ઈજા થવી સામાન્ય બાબત છે અને ઘણી વખત થોડા દિવસોમાં તે પોતાની રીતે ઠીક થઈ જાય છે. પરંતુ જીભ, ગાલની અંદરની સપાટી અથવા પેઢા પર સફેદ કે રાખોડી રંગનો ડાઘ અથવા પટ્ટો લાંબા સમય સુધી રહે અને સરળતાથી દૂર ન થાય તો તેને સામાન્ય મોઢાના છાલા તરીકે અવગણવું યોગ્ય નથી.
આવા સફેદ પટ્ટાના અનેક કારણો હોઈ શકે છે. તેમાં Leukoplakia નામની સ્થિતિનો પણ સમાવેશ થાય છે. Leukoplakiaમાં મોઢાની અંદર સફેદ patch વિકસી શકે છે જે સામાન્ય રીતે ઘસવાથી સરળતાથી દૂર થતો નથી. માત્ર દેખાવ પરથી Leukoplakiaનું ચોક્કસ નિદાન થઈ શકતું નથી, કારણ કે મોઢાના અન્ય રોગોમાં પણ સફેદ ડાઘ થઈ શકે છે.
તમાકુનું સેવન Leukoplakia સાથે મહત્વપૂર્ણ રીતે જોડાયેલું જોખમી પરિબળ છે. સિગારેટ કે બીડી ઉપરાંત ચાવવાનું તમાકુ અને અન્ય smokeless tobacco products પણ મોઢાની અંદરની સપાટીને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. સતત irritation સહિતના અન્ય પરિબળો પણ કેટલાક કિસ્સામાં સફેદ patch સાથે જોડાયેલા હોઈ શકે છે.
દરેક Leukoplakia કે સફેદ ડાઘ કેન્સર નથી. પરંતુ કેટલીક Leukoplakiaમાં કોષોમાં એવા ફેરફારો જોવા મળી શકે છે જે ભવિષ્યમાં oral cancerનું જોખમ દર્શાવે છે. તેથી લાંબા સમયથી ન મટતા patchની યોગ્ય તપાસ મહત્વપૂર્ણ છે.
ખાસ ધ્યાન ત્યારે આપવું જોઈએ જ્યારે સફેદ ડાઘની સાથે લાલ વિસ્તાર પણ દેખાય, સપાટી અસમાન કે કઠણ લાગે, ગાંઠ બને, વારંવાર લોહી આવે અથવા ત્યાં ન મટતો ઘા વિકસે. ગળવામાં મુશ્કેલી, મોઢું ખોલવામાં નવી તકલીફ અથવા ગરદનમાં ગાંઠ જેવા લક્ષણો હોય તો પણ તબીબી તપાસમાં વિલંબ ન કરવો જોઈએ.
ઘણા લોકો મોઢામાં સફેદ ડાઘ દેખાય ત્યારે પોતાની રીતે vitamin tablets, mouth gel અથવા ઘરગથ્થુ ઉપચાર શરૂ કરી દે છે. જો મૂળ કારણ અલગ હોય તો આવી સારવારથી નિદાન મોડું થઈ શકે છે. ખાસ કરીને બે અઠવાડિયા કે તેથી વધુ સમયથી કોઈ અસામાન્ય patch અથવા ઘા રહેતો હોય તો dentist, oral surgeon અથવા ENT specialistને બતાવવું વધુ યોગ્ય છે.
તબીબી તપાસ દરમિયાન ડૉક્ટર patchનું સ્થાન, કદ અને સપાટીનું મૂલ્યાંકન કરી શકે છે. કેટલીક સ્થિતિમાં ચોક્કસ નિદાન માટે નાનો tissue sample એટલે કે biopsy લેવાની જરૂર પડી શકે છે. Biopsyની સલાહ આપવામાં આવે એટલે કેન્સર હોવાની પુષ્ટિ થઈ ગઈ એવું નથી; તેનો ઉપયોગ કોષોમાં કેવા ફેરફારો છે તે જાણવા માટે થાય છે.
તમાકુનું સેવન કરતા વ્યક્તિમાં મોઢાની અંદર કોઈ લાંબા સમયથી ચાલતો ફેરફાર જોવા મળે તો તમાકુ છોડવું અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. માત્ર patchની સારવાર કરીને તમાકુ ચાલુ રાખવાથી મૂળ જોખમી પરિબળ યથાવત રહી શકે છે.
મોઢાની અંદર નિયમિત રીતે ધ્યાન આપવું પણ ઉપયોગી છે. જીભની બાજુ, ગાલની અંદર અને પેઢા પર નવો ડાઘ, ન મટતો ઘા અથવા ગાંઠ દેખાય તો તેની નોંધ લેવી જોઈએ. જોકે રોજબરોજના સામાન્ય રંગભેદને કારણે ગભરાવાની જરૂર નથી.
મોઢામાં લાંબા સમય સુધી રહેતો દરેક સફેદ ડાઘ ગંભીર બીમારી નથી, પરંતુ તેને માત્ર સામાન્ય છાલો માનીને મહિનાઓ સુધી અવગણવો પણ યોગ્ય નથી. સમયસર તપાસથી Leukoplakia અથવા અન્ય oral conditionની ઓળખ થઈ શકે છે અને જરૂર હોય તો આગળની સારવાર વહેલી શરૂ કરી શકાય છે.