કમરમાંથી શરૂ થઈને પગ સુધી ઊતરતો તીવ્ર દુખાવો? સ્લિપ ડિસ્ક અને સાયટિકાના આ ગંભીર લક્ષણો સમજો
કરોડરજ્જુના મણકા વચ્ચેની ગાદી ખસી જવાથી નસ દબાય ત્યારે Sciatica સર્જાય છે; લાંબા સમયનું ખોટું પોશ્ચર અને વજન ઊંચકવાની ભૂલોથી બચવું જરૂરી.
saurashtrabhoomi 
કમરના નીચેના ભાગમાં શરૂ થયેલો દુખાવો ધીમે ધીમે નિતંબ, સાથળ અને છેક પગની પાની સુધી પહોંચવા લાગે, ચાલતી વખતે કે ખાંસી ખાતી વખતે પગમાં વીજળીનો કરંટ લાગતો હોય તેવી ઝણઝણાટી થાય, તો આ સમસ્યા સાયટિકા હોઈ શકે છે. આજના સમયમાં કલાકો સુધી એક જ જગ્યાએ ખુરશી પર બેસીને કામ કરવાની જીવનશૈલી અને ખોટા પોશ્ચરને કારણે કરોડરજ્જુની આ સમસ્યા ખૂબ ઝડપથી વધી રહી છે.
આપણી કરોડરજ્જુ હાડકાંના નાના મણકાઓ (Vertebrae) ની બનેલી છે. આ મણકાઓ વચ્ચે શોક-એબ્સોર્બર જેવી નરમ ગાદી (Intervertebral Disc) આવેલી હોય છે, જે શરીરને લચીલાપણું આપે છે અને ઝટકાઓ સામે રક્ષણ આપે છે.
જ્યારે આ ગાદીના બહારના ભાગમાં તિરાડ પડે છે અથવા તે પોતાના સામાન્ય સ્થાન પરથી ખસીને બહાર નીકળી આવે છે, ત્યારે તેને તબીબી ભાષામાં Herniated Disc અથવા 'સ્લિપ ડિસ્ક' કહેવામાં આવે છે.
જ્યારે આ બહાર નીકળેલી ગાદી કરોડરજ્જુમાંથી નીકળતી આપણા શરીરની સૌથી લાંબી નસ એટલે કે Sciatic Nerve પર દબાણ લાવે છે, ત્યારે સાયટિકાનો દુખાવો શરૂ થાય છે.
સાયટિકાના મુખ્ય લક્ષણોમાં કમરના એક ભાગથી શરૂ થઈને પગની છેલ્લી આંગળી સુધી જતો તીવ્ર દુખાવો, પગમાં સોય ભોંકાતી હોય તેવી ઝણઝણાટી, પગ સુન્ન થઈ જવો અને પગના સ્નાયુઓમાં નબળાઈ આવવી સામેલ છે. કેટલાક ગંભીર કેસોમાં દર્દી માટે સીધા ઊભા રહેવું કે થોડા ડગલાં ચાલવું પણ અસહ્ય બની જાય છે.
સ્લિપ ડિસ્ક થવાના મુખ્ય કારણોમાં વાંકા વળીને અચાનક ભારે વજન ઊંચકવું, બેઠાડુ જીવનશૈલી, ખુરશી પર ખૂંધ કાઢીને સતત બેસવું, સ્થૂળતા અને વધતી ઉંમર સાથે ગાદીમાં થતો ઘસારો છે.
નિદાન માટે ઓર્થોપેડિક કે સ્પાઇન સ્પેશિયાલિસ્ટ શારીરિક તપાસ કરે છે અને નસ પરનું દબાણ તેમજ ગાદીનું નુકસાન ચોક્કસપણે જોવા માટે MRI Lumbar Spine કરાવવાની સલાહ આપે છે.
મોટાભાગના દર્દીઓમાં (આશરે ૯૦ ટકા કિસ્સાઓમાં) સ્લિપ ડિસ્કની સારવાર ઓપરેશન વગર શક્ય બને છે. શરૂઆતના દિવસોમાં થોડો આરામ, સોજો ઓછો કરવાની દવાઓ, હોટ/કોલ્ડ પેક અને ત્યાર પછી સ્પાઇન ફિઝિયોથેરાપી (Physiotherapy) દ્વારા સ્નાયુઓને મજબૂત બનાવીને ગાદી પરનું દબાણ ઘટાડી શકાય છે.
જોકે પેશાબ કે શૌચ પરનો કાબૂ જતો રહે અથવા પગમાં સંપૂર્ણ લકવા જેવી નબળાઈ આવી જાય, તો તાત્કાલિક માઇક્રોડિસ્કેક્ટોમી (Microdiscectomy) સર્જરીની જરૂર પડી શકે છે.
વાંકા વળીને વજન ઊંચકવાને બદલે ઘૂંટણ વાળીને વજન ઉપાડવું, લાંબા સમય સુધી એકધારી બેઠક ન રાખવી અને કમરના સ્નાયુઓની કસરત કરવી એ સાયટિકાથી બચવાના શ્રેષ્ઠ ઉપાયો છે.
