નાડી વારંવાર અનિયમિત ચાલે છે? હૃદયની લયમાં ગડબડ Atrial Fibrillationનો સંકેત હોઈ શકે
ધબકારા અનિયમિત થવા, શ્વાસ ચઢવો, થાક કે ચક્કર જેવા લક્ષણો સાથે દેખાતી AFib હૃદયની સામાન્ય Rhythm Problem છે; સમયસર ઓળખથી સ્ટ્રોક સહિતના જોખમનું મૂલ્યાંકન કરી શકાય
saurashtrabhoomi 
હૃદયના ધબકારા સામાન્ય રીતે નિયમિત લયમાં ચાલે છે. પરંતુ કેટલીક વ્યક્તિને નાડી અચાનક અનિયમિત લાગવા લાગે, છાતીમાં ફફડાટ અનુભવાય અથવા કોઈ સ્પષ્ટ કારણ વગર હૃદય ઝડપથી ધબકતું હોય તેવી લાગણી થાય છે. આવી સ્થિતિના અનેક કારણો હોઈ શકે છે, જેમાં Atrial Fibrillation એટલે કે AFib નામની હૃદયની લય સંબંધિત સમસ્યાનો પણ સમાવેશ થાય છે.
Atrial Fibrillationમાં હૃદયના ઉપરના બે ખંડ એટલે કે atriaની electrical activity અવ્યવસ્થિત થઈ જાય છે. તેના કારણે હૃદયની લય અનિયમિત બની શકે છે. કેટલાક લોકોમાં ધબકારા ઝડપી પણ થઈ શકે છે. AFib સતત રહી શકે છે અથવા થોડા સમય માટે આવીને ફરી સામાન્ય Rhythm થઈ શકે છે.
દરેક AFib દર્દીને સ્પષ્ટ લક્ષણ થાય એવું જરૂરી નથી. કેટલાક લોકોને નિયમિત તબીબી તપાસ અથવા ECG દરમિયાન જ તેની જાણ થાય છે. બીજી તરફ કેટલાક લોકોમાં છાતીમાં ધબકારા કે ફફડાટ, સામાન્ય કામ કરતાં ઝડપથી થાક લાગવો, શ્વાસ ચઢવો, ચક્કર અથવા નબળાઈ જેવા લક્ષણો થઈ શકે છે.
AFibને માત્ર સામાન્ય Palpitations સાથે સરખાવવું યોગ્ય નથી. Palpitations એટલે વ્યક્તિને પોતાના ધબકારા અસામાન્ય રીતે અનુભવાવાનું લક્ષણ છે, જ્યારે Atrial Fibrillation ચોક્કસ પ્રકારની હૃદયની rhythm disorder છે. એટલે માત્ર છાતીમાં ફફડાટના આધારે AFibનું નિદાન થઈ શકતું નથી.
AFibનું એક મહત્વપૂર્ણ પાસું સ્ટ્રોકના જોખમ સાથે તેનો સંબંધ છે. હૃદયના ઉપરના ખંડ યોગ્ય રીતે સંકોચાતા ન હોવાથી કેટલાક દર્દીઓમાં ત્યાં લોહીની ગાંઠ બનવાની શક્યતા વધી શકે છે. ગાંઠ મગજ સુધી પહોંચે તો સ્ટ્રોક થઈ શકે છે. જોકે દરેક AFib દર્દીમાં જોખમ એકસરખું નથી. ઉંમર અને અન્ય આરોગ્ય પરિબળોના આધારે ડૉક્ટર વ્યક્તિગત જોખમનું મૂલ્યાંકન કરે છે.
AFibની શંકા હોય તો ECG મહત્વપૂર્ણ તપાસ છે. જો અનિયમિત ધબકારા ક્યારેક જ થતા હોય તો લાંબા સમય સુધી હૃદયની લય નોંધતા Holter અથવા અન્ય cardiac monitorની જરૂર પડી શકે છે. જરૂરિયાત પ્રમાણે અન્ય તપાસ પણ કરવામાં આવી શકે છે.
સારવાર દરેક દર્દીમાં અલગ હોય છે. કેટલાક લોકોને હૃદયના ધબકારાની ગતિ અથવા Rhythm નિયંત્રિત કરતી દવા આપવામાં આવે છે. સ્ટ્રોકનું જોખમ વધારે હોય તેવા પસંદગીના દર્દીઓમાં લોહીની ગાંઠ બનવાનું જોખમ ઘટાડતી anticoagulant દવાની જરૂર પડી શકે છે. આ દવાઓ પોતાની રીતે શરૂ કે બંધ કરવી જોખમી છે.
કેટલાક દર્દીઓમાં દવા ઉપરાંત cardioversion અથવા catheter ablation જેવી સારવાર અંગે હૃદયરોગ નિષ્ણાત વિચાર કરી શકે છે. કઈ સારવાર યોગ્ય છે તેનો નિર્ણય AFibના પ્રકાર, લક્ષણો અને દર્દીની અન્ય આરોગ્ય સ્થિતિ પર આધાર રાખે છે.
ખાસ કરીને અનિયમિત ધબકારા સાથે છાતીમાં તીવ્ર દુખાવો, ગંભીર શ્વાસની તકલીફ, બેભાન થવું અથવા ચહેરો વાંકો થવો, એક હાથમાં નબળાઈ અને બોલવામાં મુશ્કેલી જેવા સ્ટ્રોકના લક્ષણો થાય તો તાત્કાલિક ઇમરજન્સી સારવાર લેવી જરૂરી છે.
નાડી અનિયમિત લાગવી એટલે દરેક વખતે AFib જ હોય એવું નથી. તેમ છતાં વારંવાર થતી અનિયમિત ધડકનને માત્ર તણાવ કે થાકનું પરિણામ માનીને અવગણવી યોગ્ય નથી. યોગ્ય ECG અને તબીબી તપાસથી તેનું કારણ શોધી સમયસર જરૂરી સારવાર નક્કી કરી શકાય છે.
