પીઠના નીચેના ભાગમાં અસહ્ય દુખાવો અને પેશાબમાં બળતરા? કિડની સ્ટોનના આ લક્ષણો અને બચવાના ઉપાયો જાણો
ઓછું પાણી પીવું અને ખોરાકમાં વધુ પડતો ક્ષાર કિડની સ્ટોનનું મુખ્ય કારણ બને છે; યોગ્ય સમયે પુષ્કળ પ્રવાહી અને તબીબી તપાસથી સર્જરી વગર પણ પથરી દૂર થઈ શકે છે.
saurashtrabhoomi 
પીઠના નીચેના ભાગમાં અચાનક શરૂ થતો તીવ્ર દુખાવો જે આગળ પેડુ કે સાથળ તરફ ફેલાય છે, તે દર્દીને અસહ્ય પીડા આપે છે. મોટાભાગના કિસ્સામાં આ અચાનક ઉપડતો દુખાવો Kidney Stone એટલે કે પથરીનો સંકેત હોય છે. આજના સમયમાં બદલાતી ખાનપાનની ટેવો, પાણી ઓછું પીવાની આદત અને વધુ પડતા પ્રોસેસ્ડ ફૂડના સેવનને કારણે કિડની સ્ટોનની સમસ્યા સામાન્ય બની ગઈ છે.
આપણી કિડની લોહીને ફિલ્ટર કરીને શરીરમાંથી નકામા કચરા અને વધારાના પ્રવાહીને પેશાબ વાટે બહાર કાઢવાનું કામ કરે છે. જ્યારે પેશાબમાં કેલ્શિયમ, ઓક્સાલેટ, યૂરિક એસિડ અથવા ફોસ્ફરસ જેવા ક્ષારોનું પ્રમાણ ખૂબ વધી જાય છે અને તેને ઓગાળવા માટે પૂરતું પાણી મળતું નથી, ત્યારે આ ક્ષારો એકબીજા સાથે જોડાઈને નાના સ્ફટિકો બનાવે છે. સમય જતાં આ સ્ફટિકો મોટા થઈને પથરીનું રૂપ ધારણ કરે છે.
જ્યાં સુધી પથરી કિડનીની અંદર શાંત પડી રહે છે ત્યાં સુધી ઘણીવાર કોઈ દુખાવો થતો નથી. પરંતુ જ્યારે તે કિડનીમાંથી નીકળીને મૂત્રનળી (Ureter) તરફ આગળ વધે છે ત્યારે પેશાબના પ્રવાહમાં અવરોધ ઊભો થાય છે.
આ અવરોધના કારણે કમરના એક ભાગમાં અસહ્ય લહેર જેવો દુખાવો ઊપડે છે. આ સાથે પેશાબ કરતી વખતે તીવ્ર બળતરા થવી, વારંવાર પેશાબ જવું પડવું, પેશાબનો રંગ લાલ કે ગુલાબી થવો (લોહી આવવું), તેમજ દુખાવાની સાથે ઉબકા, ઉલટી અથવા તાવ આવવો એ કિડની સ્ટોનના મુખ્ય લક્ષણો છે.
કિડની સ્ટોન થવાનું સૌથી મોટું કારણ ડિહાઇડ્રેશન એટલે કે પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી ન પીવું છે. આ ઉપરાંત વધુ પડતું મીઠું (સોડિયમ) ખાવું, વધુ પડતું પ્રાણીજ પ્રોટીન લેવું, કેલ્શિયમ કે વિટામિન ડી સપ્લિમેન્ટ્સનો બિનજરૂરી ઉપયોગ અને સ્થૂળતા પણ પથરી થવાની શક્યતા વધારે છે.
પથરીનું નિદાન કરવા માટે પેશાબની તપાસ (Urine Routine), સોનોગ્રાફી (Ultrasound) અથવા જરૂર પડ્યે Non-Contrast CT KUB સ્કેન કરવામાં આવે છે, જેનાથી પથરીનું ચોક્કસ કદ અને સ્થાન જાણી શકાય છે.
જો પથરીનું કદ ૪ થી ૫ મીમી જેટલું નાનું હોય, તો સામાન્ય રીતે દિવસ દરમિયાન ૩ થી ૪ લિટર પાણી પીવાથી અને ડૉક્ટર દ્વારા આપવામાં આવતી સ્નાયુ ઢીલા કરવાની દવાઓથી તે પેશાબ વાટે આપોઆપ નીકળી જાય છે. લીંબુ પાણી પીવું પણ ફાયદાકારક સાબિત થાય છે, કારણ કે લીંબુમાં રહેલું સાઇટ્રેટ ક્ષારોને જામતા અટકાવે છે.
જોકે પથરી ખૂબ મોટી હોય, પેશાબનો માર્ગ સંપૂર્ણ બંધ થઈ ગયો હોય અથવા કિડનીમાં સોજો (Hydronephrosis) આવ્યો હોય, તો આધુનિક લેસર પદ્ધતિ (Laser Lithotripsy) કે દૂરબીન દ્વારા તેને કાઢવી જરૂરી બને છે.
દુખાવાની દવાઓ પોતાની જાતે વારંવાર લેવી કિડની માટે નુકસાનકારક છે. ભરપૂર પાણી પીવું અને સમયસર સારવાર લેવી એ જ કિડનીને સુરક્ષિત રાખવાનો ઉપાય છે.
