વારંવાર થાક અને નબળાઈ લાગે છે? શરીરમાં આયર્નની ઉણપનું હોઈ શકે છે સંકેત
હિમોગ્લોબિન બનાવવા માટે આયર્ન જરૂરી; તેની ઉણપથી એનિમિયા થઈ શકે છે, લીલાં શાકભાજી, કઠોળ અને વિટામિન Cયુક્ત ખોરાક આહારમાં સામેલ કરો
saurashtrabhoomi 
શરીરને સ્વસ્થ અને સક્રિય રાખવા માટે જરૂરી પોષક તત્ત્વોમાં આયર્નનું મહત્ત્વપૂર્ણ સ્થાન છે. આયર્નની મદદથી શરીરમાં હિમોગ્લોબિન બને છે, જે લોહીના લાલ રક્તકણો દ્વારા ફેફસાંમાંથી ઓક્સિજન શરીરના વિવિધ અંગો સુધી પહોંચાડવામાં મદદ કરે છે. જ્યારે શરીરમાં આયર્નનું પ્રમાણ ઘટે છે, ત્યારે હિમોગ્લોબિન બનાવવાની પ્રક્રિયા પ્રભાવિત થઈ શકે છે અને આયર્નની ઉણપને કારણે એનિમિયા થવાનું જોખમ રહે છે.
આયર્નની ઉણપ શા માટે થાય છે?
શરીરમાં આયર્નની ઉણપ થવાનાં અનેક કારણો હોઈ શકે છે. રોજિંદા આહારમાં આયર્નયુક્ત ખોરાકનો અભાવ, શરીરમાં આયર્નનું યોગ્ય રીતે શોષણ ન થવું અને લાંબા સમય સુધી લોહીનું નુકસાન થવું તેનાં મુખ્ય કારણોમાં સામેલ છે.
મહિલાઓમાં માસિક દરમિયાન વધુ રક્તસ્રાવ, ગર્ભાવસ્થા અને પ્રસૂતિ પછી આયર્નની જરૂરિયાત વધી શકે છે. આ ઉપરાંત પેટ અથવા આંતરડાંમાંથી થતું આંતરિક રક્તસ્રાવ પણ આયર્નની ઉણપનું કારણ બની શકે છે.
શરીરમાં આયર્ન ઓછું હોય ત્યારે કયા સંકેતો મળે છે?
આયર્નની ઉણપથી થતી એનિમિયાના કિસ્સામાં વારંવાર થાક લાગવો, શરીરમાં નબળાઈ અનુભવવી, ચક્કર આવવા, ચહેરો ફિક્કો દેખાવો અને થોડું કામ કરતાં પણ શ્વાસ ચઢવો જેવા લક્ષણો જોવા મળી શકે છે.
કેટલાક લોકોને હૃદયના ધબકારા ઝડપી થવા, માથાનો દુખાવો, વાળ ખરવા અને નખ નબળાં પડવા જેવી તકલીફો પણ થઈ શકે છે. જોકે, આ લક્ષણો અન્ય બીમારીઓમાં પણ જોવા મળતાં હોવાથી માત્ર લક્ષણોના આધારે એનિમિયાનું નિદાન કરી શકાય નહીં.
કયા ખોરાકમાંથી આયર્ન મળે છે?
આયર્નની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે રોજિંદા આહારમાં પાલક, મેથી, અન્ય લીલાં શાકભાજી, ચણા, રાજમા, મસૂરની દાળ, તલ, સૂકાં ફળો અને આયર્ન ઉમેરવામાં આવેલા અનાજનો સમાવેશ કરી શકાય છે. માંસાહારી લોકો માટે માછલી અને માંસ પણ આયર્નના સ્ત્રોત છે.
આયર્નનું શોષણ સુધારવા માટે વિટામિન Cયુક્ત ખોરાક સાથે લેવો ઉપયોગી છે. લીંબુ, આમળાં, જામફળ, સંતરા અને અન્ય વિટામિન Cયુક્ત ફળોનો સમાવેશ કરી શકાય છે.
ચા અને કોફી પીવાની આદતનું ધ્યાન રાખો
ભોજન સાથે અથવા ભોજન પછી તરત ચા અને કોફી પીવાથી કેટલાક ખાદ્ય પદાર્થોમાંથી મળતા આયર્નનું શોષણ ઘટી શકે છે. તેથી આયર્નયુક્ત ભોજનની આસપાસ ચા અને કોફી પીવાનું ટાળવું અથવા યોગ્ય અંતર રાખવું ફાયદાકારક બની શકે છે.
આયર્નની ગોળીઓ પોતાની રીતે ન લો
આયર્નની ઉણપ છે કે નહીં તે જાણવા માટે ડૉક્ટર હિમોગ્લોબિન અને જરૂરિયાત મુજબ ફેરિટિન સહિતનાં રક્ત પરીક્ષણો કરાવી શકે છે. એનિમિયા થવાનાં કારણો અલગ-અલગ હોઈ શકે છે, તેથી યોગ્ય નિદાન જરૂરી છે.
આયર્નની ગોળીઓ માત્ર ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ જ લેવી જોઈએ. જરૂર કરતાં વધુ આયર્ન લેવાથી પેટમાં દુખાવો, ઊબકા અને કબજિયાત જેવી આડઅસરો થઈ શકે છે. ખાસ કરીને બાળકોમાં આયર્નની ગોળીઓનું આકસ્મિક સેવન ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે.
સંતુલિત આહાર, સમયસર તપાસ અને જરૂરિયાત મુજબની સારવારથી આયર્નની ઉણપને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ મળી શકે છે. વારંવાર થતો થાક અને નબળાઈ અવગણવાને બદલે તેનું યોગ્ય કારણ જાણવું જરૂરી છે.
