અચાનક પરસેવો, ધ્રુજારી અને ગભરામણ થાય છે? બ્લડ શુગર ઘટવાનો સંકેત હોઈ શકે

અચાનક શરીરમાં ધ્રુજારી શરૂ થવી, ખૂબ પરસેવો થવો, હૃદયના ધબકારા વધવા અથવા ભારે ભૂખ લાગવી જેવા લક્ષણોને ઘણી વખત સામાન્ય નબળાઈ કે થાક સાથે જોડવામાં આવે છે. પરંતુ કેટલાક કિસ્સામાં આ લક્ષણો લોહીમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ ઘટી જવાથી એટલે કે હાઇપોગ્લાઇસેમિયાને કારણે થઈ શકે છે. ખાસ કરીને ડાયાબિટીસ માટે ઇન્સ્યુલિન અથવા બ્લડ શુગર ઘટાડતી કેટલીક દવાઓ લેતા લોકો માટે આ સ્થિતિ વિશે જાણકારી હોવી મહત્વપૂર્ણ છે.
ગ્લુકોઝ શરીર અને ખાસ કરીને મગજ માટે ઊર્જાનો મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત છે. લોહીમાં ગ્લુકોઝનું સ્તર જરૂર કરતાં ઘણું ઓછું થઈ જાય ત્યારે શરીર ઝડપથી ચેતવણીના સંકેતો આપી શકે છે. સામાન્ય રીતે 70 mg/dLથી ઓછું બ્લડ ગ્લુકોઝ હાઇપોગ્લાઇસેમિયા તરીકે ગણવામાં આવે છે, જોકે લક્ષણો અને ગંભીરતાનું મૂલ્યાંકન વ્યક્તિની સ્થિતિ પ્રમાણે કરવું જરૂરી છે.
શરૂઆતમાં પરસેવો, હાથ ધ્રૂજવા, ભૂખ, ચક્કર, ગભરામણ, ચીડિયાપણું અને ધબકારા વધવા જેવી તકલીફ થઈ શકે છે. બ્લડ શુગર વધુ ઘટે ત્યારે મગજની કામગીરી પર અસર થવાથી ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં મુશ્કેલી, ગૂંચવણ, અસામાન્ય વર્તન, બોલવામાં તકલીફ, દૃષ્ટિમાં ફેરફાર અથવા ભારે નબળાઈ થઈ શકે છે.
ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકોમાં જરૂર કરતાં વધુ ઇન્સ્યુલિન અથવા કેટલીક દવાઓ, ભોજન ચૂકી જવું અથવા મોડું કરવું, સામાન્ય કરતાં વધુ શારીરિક મહેનત અને આલ્કોહોલ જેવા પરિબળો હાઇપોગ્લાઇસેમિયાનું જોખમ વધારી શકે છે. જોકે ડાયાબિટીસ ન હોય તેવી વ્યક્તિમાં વારંવાર આવા લક્ષણો થાય તો પોતાની રીતે તેને 'લો શુગર' માની લેવાને બદલે ડૉક્ટરની તપાસ જરૂરી છે.
ડાયાબિટીસ ધરાવતી વ્યક્તિને હાઇપોગ્લાઇસેમિયાના લક્ષણો થાય અને શક્ય હોય તો બ્લડ ગ્લુકોઝ માપવું ઉપયોગી છે. વ્યક્તિ સંપૂર્ણપણે જાગૃત હોય અને સુરક્ષિત રીતે ગળી શકતી હોય તો તેની વ્યક્તિગત ડાયાબિટીસ યોજના અથવા તબીબી માર્ગદર્શન પ્રમાણે ઝડપથી શોષાય તેવા કાર્બોહાઇડ્રેટનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. ત્યારબાદ ગ્લુકોઝ ફરી તપાસવાની જરૂર પડી શકે છે.
પરંતુ બેભાન અથવા ગળી ન શકતી વ્યક્તિને મોઢેથી ખાવાનું કે પીવાનું આપવું જોખમી છે, કારણ કે તે શ્વાસનળીમાં જઈ શકે છે. ગંભીર હાઇપોગ્લાઇસેમિયામાં ગ્લુકાગોન જેવી ઇમરજન્સી સારવાર સૂચવવામાં આવી હોય તો પરિવારના સભ્યોને તેનો યોગ્ય ઉપયોગ આવડવો ઉપયોગી છે અને તાત્કાલિક તબીબી મદદ મેળવવી જરૂરી છે.
કેટલાક લોકોને લાંબા સમયથી ડાયાબિટીસ હોય ત્યારે બ્લડ શુગર ઘટવા છતાં શરૂઆતના ચેતવણીના લક્ષણો ઓછા અનુભવાય છે. આ સ્થિતિમાં ગંભીર હાઇપોગ્લાઇસેમિયાનું જોખમ વધી શકે છે. વારંવાર લો શુગર થતું હોય તો દવાની માત્રા પોતાની રીતે બદલવાને બદલે ડૉક્ટર સાથે સારવાર યોજનાની સમીક્ષા કરાવવી જરૂરી છે.
હાઇપોગ્લાઇસેમિયાને માત્ર મીઠાઈ ખાઈને ઉકેલી શકાય તેવી નાની સમસ્યા તરીકે જોવી યોગ્ય નથી. ખાસ કરીને વારંવાર બ્લડ શુગર ઘટતું હોય તો તેનું કારણ શોધવું જરૂરી છે. યોગ્ય દવા, ભોજન અને શારીરિક પ્રવૃત્તિ વચ્ચે સંતુલન રાખવા અંગે તબીબી માર્ગદર્શન ભવિષ્યના હુમલાનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે.
બ્લડ શુગર ઘટવાની સાથે ગંભીર ગૂંચવણ, બેભાન થવું, આંચકી આવવી અથવા વ્યક્તિ સામાન્ય રીતે પ્રતિસાદ ન આપે તો તેને ઇમરજન્સી સ્થિતિ માનવી જોઈએ. આવા સમયે ઘરગથ્થુ ઉપચારમાં સમય પસાર કર્યા વગર તાત્કાલિક તબીબી સારવાર મેળવવી જરૂરી છે.