પેટ કે કમરના એક તરફ અચાનક તીવ્ર દુખાવો થાય છે? કિડનીમાં પથરીનું હોઈ શકે છે કારણ

કિડની એટલે કે મૂત્રપિંડ શરીરમાંથી વધારાનું પ્રવાહી અને કચરાના પદાર્થો પેશાબ મારફતે બહાર કાઢવાનું મહત્ત્વપૂર્ણ કાર્ય કરે છે. જોકે, કેટલાક સંજોગોમાં પેશાબમાં રહેલા કેલ્શિયમ, ઓક્સાલેટ અને અન્ય ખનિજ તત્ત્વો એકઠા થઈ નાના સ્ફટિકો બનાવે છે. સમય જતાં આ સ્ફટિકો કઠણ બની પથરીનું સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે. આ સમસ્યાને કિડની સ્ટોન અથવા મૂત્રપિંડની પથરી કહેવામાં આવે છે.
કિડનીમાં પથરી થવાનાં મુખ્ય કારણો
શરીરમાં પ્રવાહીનું પ્રમાણ ઓછું રહેવું, પેશાબ વધારે ઘટ્ટ બનવો અને કેટલાક ખનિજ તત્ત્વોનું પ્રમાણ વધવું પથરી બનવાના જોખમ સાથે સંકળાયેલાં છે. વધુ પડતું મીઠું ખાવું, કેટલાક લોકોમાં વધુ પ્રાણીજન્ય પ્રોટીનનું સેવન, વધતું વજન અને પારિવારિક ઇતિહાસ પણ જોખમ વધારી શકે છે.
આ ઉપરાંત વારંવાર પથરી થતી હોય અથવા અમુક મેટાબોલિક સમસ્યાઓ હોય તો પણ તેની શક્યતા વધી શકે છે. પથરીના પ્રકાર પ્રમાણે તે બનવાનાં કારણો અને બચાવની રીતો અલગ હોઈ શકે છે.
પથરીનાં લક્ષણો કેવી રીતે ઓળખશો?
કિડનીમાં નાની પથરી હોય તો ઘણી વખત કોઈ ખાસ લક્ષણ દેખાતું નથી. પરંતુ પથરી મોટી હોય અથવા પેશાબના માર્ગમાં અટવાઈ જાય તો કમર કે પેટની એક બાજુ અચાનક તીવ્ર દુખાવો થઈ શકે છે. આ દુખાવો પેટના નીચેના ભાગ અથવા જાંઘના સાંધા તરફ પણ ફેલાઈ શકે છે.
કેટલાક દર્દીઓને પેશાબ કરતી વખતે બળતરા કે દુખાવો, વારંવાર પેશાબ કરવાની ઇચ્છા, પેશાબમાં લોહી, ઊબકા અને ઊલટી જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. પથરીને કારણે પેશાબનો પ્રવાહ અવરોધાય તો સ્થિતિ ગંભીર બની શકે છે.
કિડનીમાં પથરીની તપાસ કેવી રીતે થાય છે?
પથરીની શંકા હોય ત્યારે ડૉક્ટર દર્દીનાં લક્ષણો અને તબીબી ઇતિહાસના આધારે તપાસ શરૂ કરે છે. જરૂરિયાત મુજબ પેશાબની તપાસ, લોહીની તપાસ અને અલ્ટ્રાસાઉન્ડ અથવા સીટી સ્કેન જેવી ઇમેજિંગ તપાસ કરવામાં આવે છે.
તપાસ દ્વારા પથરીનું સ્થાન, કદ અને સંભવિત પ્રકાર વિશે માહિતી મેળવી શકાય છે. તેના આધારે સારવાર નક્કી કરવામાં આવે છે.
પથરીથી બચવા માટે શું કરવું?
કિડનીમાં પથરી થવાનું જોખમ ઘટાડવા માટે શરીરને જરૂરી પ્રમાણમાં પ્રવાહી આપવું મહત્ત્વપૂર્ણ છે. પૂરતું પાણી પીવાથી પેશાબ પાતળો રહેવામાં અને પથરી બનાવતાં ખનિજ તત્ત્વો એકઠા થવાનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ મળી શકે છે. જોકે, કિડની કે હૃદયની બીમારી ધરાવતા લોકોએ પ્રવાહીની માત્રા અંગે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
આહારમાં મીઠાનું પ્રમાણ ઘટાડવું, સંતુલિત આહાર લેવો અને સ્વસ્થ વજન જાળવવું પણ ઉપયોગી છે. કેલ્શિયમયુક્ત ખોરાક પોતાની રીતે સંપૂર્ણ બંધ કરવો યોગ્ય નથી, કારણ કે ખોરાકમાંથી યોગ્ય પ્રમાણમાં કેલ્શિયમ મળવું કેટલીક પ્રકારની પથરીથી બચાવવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
ક્યારે તાત્કાલિક ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો?
કમર કે પેટમાં તીવ્ર દુખાવો, પેશાબમાં લોહી, તાવ, ઠંડી લાગવી અથવા ઊલટી સાથે પથરીની શંકા હોય તો તાત્કાલિક તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે. ખાસ કરીને તાવ સાથે પેશાબના માર્ગમાં અવરોધ હોય તો ગંભીર ચેપનું જોખમ રહે છે.
નાની પથરી કેટલાક કિસ્સામાં દવાઓ અને તબીબી દેખરેખથી બહાર નીકળી શકે છે, જ્યારે મોટી પથરી માટે લેસર અથવા અન્ય પ્રક્રિયાની જરૂર પડી શકે છે. તેથી ઘરેલુ ઉપચાર પર આધાર રાખવાને બદલે યોગ્ય નિદાન અને સારવાર કરાવવી જરૂરી છે.