ફૂડ પોઇઝનિંગથી બચવા ખોરાકની સ્વચ્છતા જરૂરી, વાસી અને દૂષિત ભોજન બની શકે છે બીમારીનું કારણ

બહારનું ભોજન હોય કે ઘરમાં બનાવેલો ખોરાક, તેની સ્વચ્છતા અને યોગ્ય સંગ્રહનું ધ્યાન રાખવું ખૂબ જરૂરી છે. ખોરાકમાં હાનિકારક બેક્ટેરિયા, વાયરસ અથવા અન્ય જીવાણુઓ પ્રવેશવાથી ફૂડ પોઇઝનિંગ એટલે કે ખોરાકજન્ય બીમારી થઈ શકે છે. દૂષિત પાણી, યોગ્ય રીતે ન રાંધેલો ખોરાક, લાંબા સમય સુધી ખુલ્લો રાખેલો ખોરાક અથવા અસ્વચ્છ હાથથી ભોજન તૈયાર કરવાથી આ સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે. કેટલાક કિસ્સામાં લક્ષણો થોડા કલાકોમાં દેખાય છે, જ્યારે કેટલાકમાં થોડા દિવસ પછી તકલીફ શરૂ થઈ શકે છે.
ફૂડ પોઇઝનિંગનાં સામાન્ય લક્ષણો
ફૂડ પોઇઝનિંગમાં પેટમાં દુખાવો અથવા મરોડ, ઊબકા, ઊલટી, ઝાડા અને તાવ જેવા લક્ષણો જોવા મળી શકે છે. કયા જીવાણુથી ચેપ લાગ્યો છે તેના આધારે લક્ષણો અને તેની શરૂઆતનો સમય અલગ હોઈ શકે છે. કેટલાક લોકોને હળવી તકલીફ થાય છે અને થોડા સમયમાં સુધારો આવે છે, જ્યારે અન્ય કિસ્સામાં ગંભીર ચેપ અથવા શરીરમાં પાણીની અછત જેવી સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે.
કયા ખોરાકથી જોખમ વધી શકે છે?
યોગ્ય રીતે ન રાંધેલું માંસ, ચિકન, ઈંડાં, કાચું અથવા અશુદ્ધ દૂધ, દૂષિત પાણીથી ધોયેલા ફળ-શાકભાજી અને લાંબા સમય સુધી યોગ્ય તાપમાને ન રાખેલો તૈયાર ખોરાક જોખમ ઊભું કરી શકે છે. બહારથી ખોરાક ખરીદતી વખતે તેની બનાવટ અને સંગ્રહની સ્વચ્છતા અંગે સાવચેત રહેવું જોઈએ. ખોરાકનો રંગ કે ગંધ સામાન્ય લાગતી હોય તો પણ તેમાં હાનિકારક જીવાણુઓ હોઈ શકે છે.
રસોડામાં રાખવાની પાંચ મહત્વપૂર્ણ સાવચેતી
ભોજન બનાવતાં પહેલાં અને કાચા ખોરાકને સ્પર્શ કર્યા પછી સાબુથી હાથ ધોવા જોઈએ. કાચા માંસ કે ચિકન માટે વપરાતાં વાસણો અને કાપવાના બોર્ડને અન્ય ખાદ્ય પદાર્થોથી અલગ રાખવા જોઈએ. ફળો અને શાકભાજીને સ્વચ્છ પાણીથી સારી રીતે ધોવા જોઈએ. ખોરાકને યોગ્ય રીતે રાંધવો અને તૈયાર ભોજનને લાંબા સમય સુધી ઓરડાના તાપમાને ખુલ્લું રાખવું નહીં. બચેલો ખોરાક સમયસર રેફ્રિજરેટરમાં રાખવો અને ફરીથી ખાતા પહેલાં યોગ્ય રીતે ગરમ કરવો જરૂરી છે.
ઝાડા-ઊલટી થાય તો શું કરવું?
ફૂડ પોઇઝનિંગની શંકા હોય અને ઝાડા કે ઊલટી થતી હોય તો શરીરમાં પાણીની અછત ન થાય તેનું ખાસ ધ્યાન રાખવું જોઈએ. સ્વચ્છ પ્રવાહી અને જરૂર મુજબ ઓઆરએસ (ORS) લેવાથી પાણી અને ક્ષારની ખોટ પૂરી કરવામાં મદદ મળી શકે છે. દર્દીને પોતાની રીતે એન્ટિબાયોટિક અથવા ઝાડા રોકવાની દવા શરૂ ન કરવી જોઈએ. ખાસ કરીને બાળકો, વૃદ્ધો અને ગર્ભવતી મહિલાઓમાં તકલીફ થાય તો તબીબી સલાહ લેવામાં વિલંબ ન કરવો.
ક્યારે તાત્કાલિક ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો?
ઝાડામાં લોહી આવવું, ત્રણ દિવસથી વધુ ઝાડા રહેવા, ખૂબ તાવ આવવો, વારંવાર ઊલટી થવાથી પ્રવાહી પણ પેટમાં ન ટકવું અથવા પેશાબ ઓછો થવો, મોઢું સૂકાવું અને ઊભા થતાં ચક્કર આવવા જેવા લક્ષણો ગંભીર હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં તાત્કાલિક તબીબી તપાસ કરાવવી જોઈએ. નાના બાળકોમાં પાણીની અછત ઝડપથી થઈ શકે છે, તેથી તેમની તકલીફને ખાસ ગંભીરતાથી લેવી જરૂરી છે.
સ્વચ્છ ખોરાક એ જ સ્વસ્થ જીવનનો આધાર
ફૂડ પોઇઝનિંગથી બચવા માટે મોંઘા ઉપાયો કરતાં રોજિંદી સ્વચ્છતાની ટેવો વધુ મહત્વપૂર્ણ છે. હાથ ધોવા, સ્વચ્છ પાણી વાપરવું, ખોરાક યોગ્ય રીતે રાંધવો અને તેને યોગ્ય તાપમાને સાચવવો જેવી સામાન્ય બાબતો ઘણી બીમારીઓનું જોખમ ઘટાડવામાં મદદ કરે છે. ખોરાકની ગુણવત્તા અને સ્વચ્છતા અંગે જાગૃતિ રાખવી દરેક પરિવારના સ્વાસ્થ્ય માટે જરૂરી છે.