વારંવાર પેશાબમાં બળતરા થાય તો યુરિન ઇન્ફેક્શનની તપાસ કરાવો

પેશાબ કરતી વખતે બળતરા થવી, વારંવાર પેશાબ જવાની જરૂર પડવી અથવા પેટના નીચેના ભાગમાં દુખાવો થવો જેવી સમસ્યાઓને ઘણા લોકો સામાન્ય માનીને અવગણે છે. પરંતુ આ લક્ષણો યુરિનરી ટ્રેક્ટ ઇન્ફેક્શન (UTI) એટલે કે મૂત્રમાર્ગના ચેપનાં સંકેત હોઈ શકે છે. આ ચેપ સામાન્ય રીતે બેક્ટેરિયાના કારણે થાય છે અને મૂત્રમાર્ગના જુદા જુદા ભાગોને અસર કરી શકે છે. સમયસર તપાસ અને યોગ્ય સારવાર ન મળે તો કેટલાક કિસ્સામાં ચેપ મૂત્રાશયમાંથી કિડની સુધી પણ ફેલાઈ શકે છે.
યુરિન ઇન્ફેક્શન શું છે?
આપણા શરીરમાં કિડની, મૂત્રવાહિની, મૂત્રાશય અને મૂત્રમાર્ગ મળીને પેશાબની વ્યવસ્થા બનાવે છે. આ વ્યવસ્થાના કોઈપણ ભાગમાં ચેપ લાગે તેને મૂત્રમાર્ગનો ચેપ કહેવામાં આવે છે. મોટાભાગના કિસ્સામાં આંતરડામાં રહેતા બેક્ટેરિયા મૂત્રમાર્ગમાં પ્રવેશીને ચેપ પેદા કરે છે. મહિલાઓમાં મૂત્રમાર્ગની લંબાઈ ઓછી હોવાથી તેમને આ ચેપ થવાની શક્યતા પુરુષોની સરખામણીમાં વધુ રહે છે. જોકે પુરુષો અને બાળકોમાં પણ આ સમસ્યા થઈ શકે છે.
યુરિન ઇન્ફેક્શનનાં મુખ્ય લક્ષણો
પેશાબ કરતી વખતે બળતરા અથવા દુખાવો થવો, સામાન્ય કરતાં વારંવાર પેશાબ લાગવો, અચાનક પેશાબ કરવાની તીવ્ર ઇચ્છા થવી અને પેટના નીચેના ભાગમાં દુખાવો કે અસ્વસ્થતા અનુભવવી સામાન્ય લક્ષણો છે. કેટલાક કિસ્સામાં પેશાબ ધૂંધળો દેખાઈ શકે છે અથવા તેમાં લોહી પણ આવી શકે છે. પેશાબમાં દુર્ગંધ આવવી પણ જોવા મળી શકે છે, પરંતુ માત્ર દુર્ગંધથી જ ચેપ હોવાનું નક્કી કરી શકાતું નથી.
કયા કારણોસર જોખમ વધી શકે છે?
પૂરતું પાણી ન પીવું, લાંબા સમય સુધી પેશાબ રોકી રાખવો, મૂત્રાશય સંપૂર્ણ ખાલી ન થવો અને સ્વચ્છતાની યોગ્ય કાળજી ન રાખવી જેવી બાબતો જોખમ વધારી શકે છે. ગર્ભાવસ્થા, ડાયાબિટીસ, કિડની અથવા મૂત્રમાર્ગની કેટલીક સમસ્યાઓ અને શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી હોવાને કારણે પણ ચેપનું જોખમ વધી શકે છે. વારંવાર ચેપ થતો હોય તો તેની પાછળનું કારણ શોધવા તબીબી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે.
ચેપથી બચવા કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું?
દિવસ દરમિયાન પૂરતું પાણી પીવું અને પેશાબની ઇચ્છા થાય ત્યારે તેને લાંબા સમય સુધી રોકી ન રાખવો. વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા જાળવવી અને શૌચાલયનો ઉપયોગ કર્યા પછી યોગ્ય રીતે સફાઈ રાખવી જરૂરી છે. મહિલાઓએ શૌચાલય પછી આગળથી પાછળની તરફ સફાઈ કરવાની ટેવ રાખવી જોઈએ. સ્વચ્છ અને આરામદાયક સુતરાઉ અંદરનાં કપડાં પહેરવા તથા ખૂબ ચુસ્ત કપડાં લાંબા સમય સુધી પહેરવાનું ટાળવું પણ મદદરૂપ બની શકે છે.
યુરિન ઇન્ફેક્શનની સારવાર કેવી રીતે થાય છે?
લક્ષણો જણાય તો ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ. જરૂરિયાત પ્રમાણે પેશાબની તપાસ અથવા અન્ય લેબોરેટરી ટેસ્ટ દ્વારા ચેપનું કારણ જાણી શકાય છે. બેક્ટેરિયલ ચેપમાં ડૉક્ટર દર્દીની સ્થિતિ પ્રમાણે એન્ટિબાયોટિક દવા આપી શકે છે. દવા શરૂ કર્યા પછી તકલીફ ઓછી થઈ જાય તો પણ ડૉક્ટરે જણાવેલો કોર્સ પોતાની રીતે અધૂરો છોડવો નહીં. પોતાની રીતે એન્ટિબાયોટિક લેવી કે જૂની દવા ફરીથી શરૂ કરવી યોગ્ય નથી.
ક્યારે તાત્કાલિક સારવાર લેવી જરૂરી છે?
પેશાબમાં બળતરા સાથે તાવ, ઠંડી લાગવી, કમર અથવા પીઠની એક બાજુ દુખાવો, ઊબકા કે ઊલટી થવી જેવા લક્ષણો દેખાય તો ચેપ કિડની સુધી પહોંચ્યો હોવાની શક્યતા હોઈ શકે છે. આવી સ્થિતિમાં તાત્કાલિક તબીબી તપાસ કરાવવી જોઈએ. ગર્ભવતી મહિલાઓ, બાળકો, પુરુષો, ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકો અને વારંવાર ચેપ થતો હોય તેવા દર્દીઓએ ખાસ સાવચેતી રાખવી જોઈએ.
નાની તકલીફને અવગણશો નહીં
યુરિન ઇન્ફેક્શન સામાન્ય સમસ્યા હોવા છતાં તેની અવગણના કરવી જોખમી બની શકે છે. સમયસર તપાસ, યોગ્ય સારવાર અને સ્વચ્છતાની સારી ટેવો દ્વારા આ સમસ્યાથી બચવામાં મદદ મળી શકે છે. પેશાબમાં બળતરા અથવા વારંવાર પેશાબ લાગવા જેવા લક્ષણો સતત રહે તો ઘરગથ્થુ ઉપચાર પર આધાર રાખવાને બદલે નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જ આરોગ્ય માટે યોગ્ય છે.