જૂનાગઢમાં પંચકર્મ સારવાર બાદ કિશનભાઈ ટાંકના જીવનમાં મોટો બદલાવ, ચાલવામાં મુશ્કેલી પડતી હતી, હવે 20 કિમી ચાલી શકતા હોવાનો દાવો

જૂનાગઢ,તા. ૨૧
જૂનાગઢની સરકારી આયુર્વેદિક મહાવિદ્યાલય અને હોસ્પિટલના પંચકર્મ વિભાગમાં સારવાર લીધા બાદ શહેરના એક દર્દીના જીવનમાં નોંધપાત્ર પરિવર્તન આવ્યું હોવાનો કિસ્સો સામે આવ્યો છે. હિપ જોઈન્ટની ગંભીર તકલીફને કારણે એક સમયે ઊભા રહેવામાં અને બેસવામાં પણ મુશ્કેલી અનુભવતા જૂનાગઢના 52 વર્ષીય કિશનભાઈ ટાંક આજે આશરે 20 કિલોમીટર સુધી ચાલી શકતા હોવાનો દાવો કરી રહ્યા છે. ખાનગી હોસ્પિટલમાં હિપ જોઈન્ટ રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરી કરાવવાની સલાહ મળ્યા બાદ તેમણે સરકારી આયુર્વેદિક હોસ્પિટલમાં પંચકર્મ સારવાર લીધી હતી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, આ સારવારથી તેમને દુખાવા અને હલનચલનની મુશ્કેલીમાં નોંધપાત્ર રાહત મળી છે.
જૂનાગઢ શહેરના મધુરમ વિસ્તારમાં રહેતા કિશનભાઈ ટાંક છેલ્લા ત્રણ વર્ષથી હિપ જોઈન્ટની ગંભીર સમસ્યાનો સામનો કરી રહ્યા હતા. તેમના જણાવ્યા મુજબ, થાપાના સાંધામાં તકલીફ વધતાં રોજિંદા જીવનની સામાન્ય પ્રવૃત્તિઓ કરવી પણ મુશ્કેલ બની ગઈ હતી. ઊભા રહેવું, થોડું અંતર ચાલવું, સીડી ચડવી અને પલાંઠી વાળીને બેસવા જેવી સામાન્ય ક્રિયાઓ દરમિયાન તેમને ભારે મુશ્કેલી અનુભવાતી હતી.
શારીરિક હલનચલન મર્યાદિત થઈ જતાં કિશનભાઈને પોતાના રોજિંદા કામકાજમાં પણ મુશ્કેલી પડવા લાગી હતી. તકલીફ વધતાં તેમણે ખાનગી હોસ્પિટલમાં તબીબી સલાહ લીધી હતી. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, તપાસ બાદ તબીબોએ હિપ જોઈન્ટ રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરી કરાવવાની સલાહ આપી હતી.
આ દરમિયાન કિશનભાઈએ આયુર્વેદિક સારવારનો વિકલ્પ અજમાવવાનું નક્કી કર્યું હતું. તેમણે સૌપ્રથમ ઉનાની આયુર્વેદિક હોસ્પિટલનો સંપર્ક કર્યો હતો. ત્યાંથી વધુ સારવાર માટે જૂનાગઢની સરકારી આયુર્વેદિક મહાવિદ્યાલયના પંચકર્મ વિભાગમાં જવાનું માર્ગદર્શન આપવામાં આવ્યું હતું.
ત્યારબાદ કિશનભાઈ જૂનાગઢની સરકારી આયુર્વેદિક હોસ્પિટલમાં પહોંચ્યા હતા. અહીં તેમણે વૈદ્ય ડૉ. ક્રિષ્ના થાનકીના માર્ગદર્શન હેઠળ પંચકર્મ સારવાર શરૂ કરાવી હતી.
કિશનભાઈના જણાવ્યા મુજબ, સારવાર દરમિયાન તેમની તકલીફને ધ્યાનમાં રાખીને વિવિધ આયુર્વેદિક પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. તેમાં તેલમાલિશ, વિરેચન અને બસ્તી જેવી પંચકર્મ પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થતો હતો.
આ સારવાર માટે કિશનભાઈને 28 દિવસ સુધી હોસ્પિટલમાં દાખલ રાખવામાં આવ્યા હતા. આ સમગ્ર સમયગાળા દરમિયાન તેમને જરૂરી સારવાર અને સંભાળ પૂરી પાડવામાં આવી હતી. મહત્વપૂર્ણ બાબત એ છે કે સરકારી હોસ્પિટલમાં તેમને આ સારવાર સંપૂર્ણપણે નિઃશુલ્ક મળી હતી.
કિશનભાઈ ટાંકના જણાવ્યા અનુસાર, સારવાર શરૂ કરતાં પહેલાં તેમની સ્થિતિ એવી હતી કે લાંબા સમય સુધી ઊભા રહેવું કે ચાલવું શક્ય બનતું નહોતું. પલાંઠી વાળીને બેસવામાં પણ મુશ્કેલી પડતી હતી. પરંતુ સારવાર બાદ તેમની હલનચલનની ક્ષમતામાં સુધારો થયો હોવાનું તેઓ જણાવે છે.
તેમણે જણાવ્યું હતું કે હાલમાં તેઓ આશરે 20 કિલોમીટર સુધી ચાલી શકે છે. આ ઉપરાંત સીડી ચડવામાં પણ તેમને અગાઉ જેવી મુશ્કેલી પડતી નથી. તેઓ પાંચ કલાક સુધી પલાંઠી વાળીને બેસી શકતા હોવાનો પણ દાવો કરે છે.
કિશનભાઈના જણાવ્યા મુજબ, હવે તેમને ઊભા રહેવામાં ખાસ તકલીફ પડતી નથી અને હાલમાં તેઓ કોઈ દવા પણ લઈ રહ્યા નથી. તેમની સ્થિતિમાં થયેલા સુધારાને કારણે રોજિંદું જીવન સરળ બન્યું હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું.
જોકે આ દર્દીનો વ્યક્તિગત અનુભવ છે. પંચકર્મ સારવારથી AVN જેવી બીમારીમાં હાડકાનો નાશ અટકી ગયો છે અથવા હિપ રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરીની જરૂરિયાત કાયમી ધોરણે દૂર થઈ ગઈ છે તેવો તબીબી નિષ્કર્ષ માત્ર આ અનુભવના આધારે કાઢી શકાય નહીં. તેના માટે સારવાર પહેલાં અને પછીના તબીબી રિપોર્ટ તથા નિષ્ણાતનું મૂલ્યાંકન જરૂરી છે.
કિશનભાઈએ પોતાની સારવાર દરમિયાન મળેલી સેવાઓ બદલ સરકારી આયુર્વેદિક મહાવિદ્યાલયના પંચકર્મ વિભાગનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો. ખાસ કરીને ડૉ. ક્રિષ્ના થાનકી અને હોસ્પિટલના સમગ્ર સ્ટાફ દ્વારા આપવામાં આવેલા માર્ગદર્શન, સારવાર અને સંભાળથી તેમને મદદ મળી હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું.
જૂનાગઢની સરકારી આયુર્વેદિક મહાવિદ્યાલય અને હોસ્પિટલમાં નિયામક આયુષની કચેરીના માર્ગદર્શન હેઠળ વિવિધ આયુર્વેદિક આરોગ્ય સેવાઓ પૂરી પાડવામાં આવી રહી છે. મહાવિદ્યાલયના પ્રિન્સિપાલ સિદ્ધેશ પંડ્યાના નેતૃત્વમાં પંચકર્મ વિભાગ દ્વારા દર્દીઓને નિઃશુલ્ક સારવાર ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.
પંચકર્મ વિભાગના અધ્યક્ષ વૈદ્ય ડૉ. પવન શર્માના જણાવ્યા અનુસાર, હોસ્પિટલમાં દર્દીઓની આયુર્વેદિક પદ્ધતિથી સારવાર કરવાની સાથે મહાવિદ્યાલયના વિદ્યાર્થીઓને વ્યવહારુ તાલીમ પણ આપવામાં આવે છે. આ વ્યવસ્થાથી વિદ્યાર્થીઓને દર્દીઓની તપાસ, સારવારની પ્રક્રિયા અને પંચકર્મ પદ્ધતિઓનો પ્રાયોગિક અનુભવ મેળવવાની તક મળે છે.
આયુર્વેદિક ચિકિત્સામાં પંચકર્મને મહત્વપૂર્ણ સારવાર પદ્ધતિ માનવામાં આવે છે. આયુર્વેદના સિદ્ધાંતો મુજબ, શરીરમાં દોષોની સમતુલા જાળવવા માટે વિવિધ પ્રક્રિયાઓ કરવામાં આવે છે. પંચકર્મમાં વમન, વિરેચન, બસ્તી, નસ્ય અને રક્તમોક્ષણ જેવી પાંચ મુખ્ય પ્રક્રિયાઓનો સમાવેશ થાય છે.
આયુર્વેદમાં વાત, પિત્ત અને કફને શરીરની કાર્યપ્રણાલી સાથે જોડાયેલા મુખ્ય દોષો તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યા છે. આયુર્વેદિક માન્યતા અનુસાર, આ દોષોની સમતુલા જાળવવી સ્વાસ્થ્ય માટે મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે.
પંચકર્મ વિભાગ દ્વારા દર્દીની તકલીફ, શારીરિક સ્થિતિ અને આયુર્વેદિક મૂલ્યાંકનના આધારે યોગ્ય સારવાર પદ્ધતિ પસંદ કરવામાં આવતી હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
આયુર્વેદમાં ઋતુ અનુસાર કેટલીક પંચકર્મ પ્રક્રિયાઓ કરાવવાની પરંપરા પણ છે. તેમાં વસંત ઋતુમાં કફ સંબંધિત સમસ્યાઓ માટે વમન, શરદ ઋતુમાં પિત્ત સંબંધિત તકલીફો માટે વિરેચન અને વર્ષા ઋતુમાં વાત સંબંધિત સમસ્યાઓ માટે બસ્તીકર્મનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવે છે.
જોકે પંચકર્મની દરેક પ્રક્રિયા દરેક વ્યક્તિ માટે યોગ્ય હોય તે જરૂરી નથી. ખાસ કરીને વમન, વિરેચન અને બસ્તી જેવી પ્રક્રિયાઓ યોગ્ય તબીબી તપાસ અને લાયકાત ધરાવતા આયુર્વેદિક ચિકિત્સકની દેખરેખ હેઠળ જ કરાવવી જરૂરી છે.
જૂનાગઢની સરકારી આયુર્વેદિક હોસ્પિટલના પંચકર્મ વિભાગમાં હાડકાં અને સાંધાના દુખાવા, સંધિવા, આમવાત એટલે કે રુમેટોઇડ આર્થ્રાઇટિસ, કમર અને ગરદનની કેટલીક તકલીફો તથા સ્નાયુ સંબંધિત સમસ્યાઓ ધરાવતા દર્દીઓ સારવાર માટે આવતા હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
આ ઉપરાંત પક્ષાઘાત, ન્યુરો-મસ્ક્યુલર બીમારીઓ, સોરાયસીસ, ખરજવું અને અન્ય ચામડીના રોગો ધરાવતા દર્દીઓ માટે પણ આયુર્વેદિક સારવારની સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ હોવાનું વિભાગ દ્વારા જણાવાયું છે.
હોસ્પિટલમાં પત્રપિંડ સ્વેદ, શિરોધારા, અભ્યંગ અને વિવિધ પ્રકારની બસ્તી જેવી આયુર્વેદિક પ્રક્રિયાઓ પણ કરવામાં આવે છે.
ખાસ કરીને એવાસ્ક્યુલર નેક્રોસિસ એટલે કે AVNની સમસ્યા ધરાવતા દર્દીઓ પણ આ વિભાગમાં સારવાર માટે આવતા હોવાનું જણાવાયું છે.
AVN એવી તબીબી સ્થિતિ છે જેમાં હાડકાના કોઈ ભાગમાં લોહીનો પુરવઠો ઘટવાથી હાડકાની પેશીઓને નુકસાન પહોંચે છે. આ સમસ્યા હિપ જોઈન્ટમાં થાય ત્યારે દુખાવો, ચાલવામાં મુશ્કેલી અને સાંધાની કાર્યક્ષમતામાં ઘટાડો થઈ શકે છે. ગંભીર સ્થિતિમાં હાડકું નબળું પડવું અથવા સાંધાને નુકસાન થવાનું જોખમ રહે છે.
હોસ્પિટલના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા ત્રણથી ચાર વર્ષથી દર વર્ષે આશરે 40થી 50 AVNના દર્દીઓ પંચકર્મ વિભાગમાં સારવાર મેળવી રહ્યા છે.
આ દર્દીઓ માટે આયુર્વેદિક મૂલ્યાંકન મુજબ ક્ષીર બસ્તી, માત્રા બસ્તી, અભ્યંગ અને વિરેચન જેવી પ્રક્રિયાઓનો ઉપયોગ કરવામાં આવતો હોવાનું જણાવાયું છે.
વિભાગના જણાવ્યા અનુસાર, કેટલાક દર્દીઓએ સારવાર બાદ દુખાવામાં ઘટાડો અને ચાલવાની ક્ષમતામાં સુધારો અનુભવ્યો છે. જોકે AVNમાં પંચકર્મથી હાડકાનું નુકસાન અટકે છે અથવા હિપ રિપ્લેસમેન્ટ સર્જરી ટાળી શકાય છે તે સાબિત કરવા માટે વધુ ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા વૈજ્ઞાનિક પુરાવાની જરૂર છે.
AVNની સારવાર તેની ગંભીરતા અને હાડકાને થયેલા નુકસાનના તબક્કા પર આધારિત હોય છે. તેથી આવા દર્દીઓએ ઓર્થોપેડિક નિષ્ણાતની સલાહ અને જરૂરી તપાસને અવગણવી જોઈએ નહીં.
જૂનાગઢની સરકારી આયુર્વેદિક મહાવિદ્યાલયની આરોગ્ય સેવાઓનો મોટી સંખ્યામાં દર્દીઓ લાભ લઈ રહ્યા હોવાનું પણ સામે આવ્યું છે.
હોસ્પિટલના જણાવ્યા અનુસાર, પંચકર્મ વિભાગની ઓપીડીમાં દર વર્ષે આશરે 30 હજાર દર્દીઓ આરોગ્ય તપાસ અને સારવાર સંબંધિત સેવાઓનો લાભ લે છે. આ આંકડો વિભાગમાં આવતા દર્દીઓની સંખ્યા દર્શાવે છે, સારવારથી સંપૂર્ણ સાજા થયેલા દર્દીઓની સંખ્યા નહીં.
વિભાગમાં દર્દીઓને તપાસ અને માર્ગદર્શન આપવાની સાથે જરૂરિયાત મુજબ પંચકર્મની વિવિધ સારવાર પ્રક્રિયાઓ પણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.
આ કામગીરીમાં પંચકર્મ વિભાગના અધ્યક્ષ વૈદ્ય ડૉ. પવન શર્મા, વૈદ્ય ડૉ. જયેશ ઓડેદરા, વૈદ્ય ડૉ. ક્રિષ્ના થાનકી, વૈદ્ય ડૉ. અભીન અગ્રાવત અને વૈદ્ય ડૉ. બીના વંશ સહિતની તબીબી ટીમ સેવા આપી રહી છે.
આ તબીબોની ટીમ દ્વારા દર્દીઓની આરોગ્ય સમસ્યાઓનું મૂલ્યાંકન કરીને આયુર્વેદિક સારવાર અને જરૂરી માર્ગદર્શન આપવામાં આવે છે. સાથે જ મહાવિદ્યાલયમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓને પંચકર્મની વિવિધ પદ્ધતિઓ અંગે તાલીમ આપવામાં આવે છે.
જૂનાગઢના કિશનભાઈ ટાંકનો અનુભવ સરકારી હોસ્પિટલમાં મળતી આયુર્વેદિક સેવાઓનો એક નોંધપાત્ર કિસ્સો તરીકે સામે આવ્યો છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, એક સમયે હિપ જોઈન્ટની સમસ્યાને કારણે રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓ કરવામાં મુશ્કેલી પડતી હતી, જ્યારે હાલમાં તેઓ લાંબું અંતર ચાલવા અને સામાન્ય કામકાજ કરવા સક્ષમ બન્યા છે.
તેમણે સારવાર દરમિયાન મળેલા માર્ગદર્શન અને નિઃશુલ્ક સેવાઓ બદલ હોસ્પિટલના તબીબો તથા કર્મચારીઓ પ્રત્યે આભાર વ્યક્ત કર્યો છે. બીજી તરફ જૂનાગઢની સરકારી આયુર્વેદિક મહાવિદ્યાલય દ્વારા પંચકર્મ વિભાગ મારફતે વિવિધ આરોગ્ય સમસ્યાઓ ધરાવતા દર્દીઓને સારવાર અને માર્ગદર્શન આપવાની કામગીરી ચાલુ રાખવામાં આવી છે.