ચહેરાની એક બાજુ અચાનક વીજળીના ઝટકા જેવો દુખાવો થાય છે? Trigeminal Neuralgia હોઈ શકે

ચહેરામાં દુખાવો થાય ત્યારે સૌપ્રથમ દાંત, સાઇનસ અથવા કાનની સમસ્યા હોવાની શંકા થાય છે. પરંતુ કેટલાક લોકોને ચહેરાની એક બાજુ અચાનક એટલો તીવ્ર દુખાવો થાય છે કે જાણે વીજળીનો ઝટકો લાગ્યો હોય. દુખાવો થોડા સેકન્ડથી લઈને થોડો વધુ સમય રહીને બંધ થઈ શકે અને ફરી અચાનક શરૂ થઈ શકે છે. આવી ખાસ પ્રકારની તકલીફ Trigeminal Neuralgia સાથે જોડાયેલી હોઈ શકે છે.
Trigeminal nerve ચહેરાની સંવેદના માટે જવાબદાર મુખ્ય nervesમાંથી એક છે. ચહેરાની બંને બાજુ એક-એક trigeminal nerve હોય છે અને તેની અલગ શાખાઓ કપાળ, ગાલ તથા જડબાના વિસ્તારમાં સંવેદના પહોંચાડે છે. આ nerveની કામગીરીમાં ખલેલ અથવા તેના પર દબાણ જેવી પરિસ્થિતિમાં અત્યંત તીવ્ર facial pain થઈ શકે છે.
Trigeminal Neuralgiaમાં દુખાવો સામાન્ય રીતે ચહેરાની એક બાજુ થાય છે. ગાલ, જડબું, હોઠ, દાંત અથવા પેઢાની આસપાસ તેનો અનુભવ થઈ શકે છે. ઘણા દર્દીઓ તેને electric shock, stabbing અથવા તીવ્ર ચીરા જેવો દુખાવો તરીકે વર્ણવે છે.
આ સ્થિતિની વિશેષતા એ છે કે સામાન્ય લાગતી નાની ક્રિયા પણ pain attack શરૂ કરી શકે છે. ચહેરો ધોવો, shaving કરવું, makeup લગાવવું, દાંત સાફ કરવો, બોલવું, હસવું અથવા ખોરાક ચાવવો trigger બની શકે છે. કેટલાક લોકોમાં ચહેરા પર હળવો પવન લાગવાથી પણ દુખાવો શરૂ થઈ શકે છે.
એક attack ખૂબ ટૂંકો હોઈ શકે છે, પરંતુ દિવસ દરમિયાન વારંવાર થઈ શકે છે. સતત હુમલાઓને કારણે કેટલાક લોકો ખાવા, બોલવા અથવા ચહેરાને સ્પર્શ કરવાથી પણ ડરવા લાગે છે, જે રોજિંદા જીવનને નોંધપાત્ર રીતે અસર કરી શકે છે.
ચહેરાનો દરેક તીવ્ર દુખાવો Trigeminal Neuralgia નથી. દાંતનો ચેપ, TMJ સંબંધિત સમસ્યા, sinus disease અને અન્ય neurological conditions પણ facial pain આપી શકે છે. ખાસ કરીને દાંતની સારવાર કરાવ્યા છતાં વારંવાર એ જ પ્રકારનો વીજળીના ઝટકા જેવો દુખાવો ચાલુ રહે તો વધુ તપાસ જરૂરી બની શકે છે.
Trigeminal Neuralgiaના કેટલાક દર્દીઓમાં nerveની નજીક આવેલી blood vessel દ્વારા થતા દબાણને એક સંભવિત કારણ માનવામાં આવે છે. કેટલીક અન્ય neurological conditions પણ તેની સાથે જોડાઈ શકે છે. દરેક દર્દીમાં ચોક્કસ કારણ મળી આવે એવું જરૂરી નથી.
નિદાન માટે Neurologist દર્દીના દુખાવાની pattern, કયા ભાગમાં થાય છે, કેટલો સમય રહે છે અને કઈ પ્રવૃત્તિથી trigger થાય છે તેની વિગતવાર માહિતી લે છે. Neurological examination કરવામાં આવે છે અને જરૂરિયાત પ્રમાણે MRI જેવી imagingથી અન્ય કારણોની તપાસ થઈ શકે છે.
સામાન્ય painkillerથી Trigeminal Neuralgiaનો દુખાવો પૂરતો નિયંત્રિત ન થઈ શકે. તેના માટે nerve painને નિયંત્રિત કરતી ચોક્કસ prescription medicinesનો ઉપયોગ થઈ શકે છે. કઈ દવા અને કેટલો dose યોગ્ય છે તે ડૉક્ટર નક્કી કરે છે, કારણ કે આ દવાઓની આડઅસર અને monitoringની જરૂરિયાત હોઈ શકે છે.
દવાઓથી પૂરતો ફાયદો ન થાય અથવા આડઅસરને કારણે દવા ચાલુ રાખવી મુશ્કેલ બને તો પસંદગીના દર્દીઓમાં specialist અલગ procedures અથવા surgery અંગે વિચાર કરી શકે છે. સારવાર દર્દીની ઉંમર, કારણ અને લક્ષણોની ગંભીરતા પ્રમાણે બદલાય છે.
ચહેરાનો દુખાવો અચાનક શરૂ થવાની સાથે ચહેરો વાંકો થવો, હાથ-પગમાં નબળાઈ, બોલવામાં મુશ્કેલી, દ્રષ્ટિમાં ફેરફાર અથવા અન્ય નવા neurological symptoms થાય તો તેને માત્ર Trigeminal Neuralgia માની ન લેવું જોઈએ અને તાત્કાલિક medical evaluation જરૂરી છે.
ચહેરામાં વારંવાર થતો વીજળીના ઝટકા જેવો દુખાવો સહન કરીને રહેવાની જરૂર નથી. તેની ચોક્કસ pattern ઓળખી યોગ્ય specialist સુધી પહોંચવાથી કારણની તપાસ અને અસરકારક સારવાર શરૂ કરવામાં મદદ મળી શકે છે.