છાતીમાં દુખાવો થાય અને દબાવતાં વધી જાય છે? Costochondritis પણ એક કારણ હોઈ શકે

છાતીમાં દુખાવો શરૂ થાય ત્યારે સ્વાભાવિક રીતે હૃદય સંબંધિત સમસ્યાનો ડર લાગી શકે છે. છાતીના દુખાવાના અનેક કારણો હોય છે અને તેમાંથી કેટલાકને તાત્કાલિક સારવારની જરૂર પડે છે. પરંતુ કેટલાક દર્દીઓમાં છાતીની દીવાલમાં થતો દુખાવો Costochondritis નામની સ્થિતિ સાથે જોડાયેલો હોઈ શકે છે.
છાતીની પાંસળીઓ આગળના ભાગમાં cartilage દ્વારા sternum એટલે કે છાતીના મધ્યમાં આવેલા હાડકા સાથે જોડાયેલી હોય છે. આ જોડાણવાળા વિસ્તારમાં irritation અથવા inflammation થવાથી દુખાવો થાય તેને Costochondritis કહેવામાં આવે છે.
આ સ્થિતિમાં દુખાવો ઘણીવાર છાતીના આગળના ભાગમાં અનુભવાય છે. તે એક બાજુ અથવા મધ્યની આસપાસ હોઈ શકે છે. અસરગ્રસ્ત જગ્યાને આંગળીથી દબાવતાં દુખાવો વધી શકે છે. શરીરનું ઉપરનું ભાગ હલાવવું, ઊંડો શ્વાસ લેવો અથવા ખાંસી કરવાથી પણ કેટલાક દર્દીઓમાં તકલીફ વધી શકે છે.
ક્યારેક ભારે વસ્તુ ઊંચક્યા પછી, વધારે શારીરિક મહેનત અથવા સતત ખાંસી પછી chest wall પર વધારાનું strain આવવાથી લક્ષણો શરૂ થઈ શકે છે. જોકે ઘણા દર્દીઓમાં ચોક્કસ કારણ સ્પષ્ટ મળતું નથી.
Costochondritisમાં થતો દુખાવો કેટલીક વખત હૃદય સંબંધિત chest pain જેવો અનુભવાઈ શકે છે. આ કારણે માત્ર “દબાવવાથી દુખે છે એટલે હૃદયની સમસ્યા નથી” એવું માનવું સુરક્ષિત નથી. ખાસ કરીને પ્રથમ વખત થયેલો, ગંભીર અથવા અસામાન્ય chest pain હોય ત્યારે યોગ્ય medical evaluation જરૂરી છે.
હાર્ટ એટેકમાં છાતીમાં દબાણ, ભાર અથવા કસાવાની લાગણી થઈ શકે છે અને દુખાવો હાથ, ખભા, પીઠ અથવા જડબા તરફ ફેલાઈ શકે છે. સાથે શ્વાસ ચઢવો, ઠંડો પરસેવો, ઊબકા અથવા ચક્કર જેવા લક્ષણો પણ થઈ શકે છે. જોકે દરેક વ્યક્તિમાં લક્ષણો એકસરખા નથી.
Costochondritisનું નિદાન સામાન્ય રીતે દર્દીના લક્ષણો અને physical examinationના આધારે કરવામાં આવે છે. તેની પુષ્ટિ કરવા માટે કોઈ એક ખાસ blood test નથી. Doctorનું મહત્વપૂર્ણ કામ chest painના અન્ય અને વધુ ગંભીર કારણોને જરૂરિયાત પ્રમાણે બહાર કાઢવાનું હોય છે.
દર્દીની ઉંમર, લક્ષણો અને risk factors પ્રમાણે ECG, blood tests, chest X-ray અથવા અન્ય તપાસ જરૂરી બની શકે છે. દરેક દર્દીને આ બધી તપાસ કરવાની જરૂર પડે એવું નથી.
જો તપાસ બાદ chest wall pain અથવા Costochondritisની શક્યતા જણાય તો સારવાર સામાન્ય રીતે conservative હોય છે. Doctorની સલાહ પ્રમાણે થોડો આરામ, તકલીફ વધારતી activityમાં ફેરફાર અને યોગ્ય pain-relieving medication ઉપયોગી થઈ શકે છે. કેટલાક દર્દીઓમાં ગરમ અથવા ઠંડો શેક પણ રાહત આપી શકે છે.
પોતાની રીતે લાંબા સમય સુધી painkiller લેતા રહેવું યોગ્ય નથી. ખાસ કરીને kidney disease, stomach ulcer અથવા અન્ય medical conditions ધરાવતા દર્દીઓએ pain medicines ડૉક્ટરની સલાહ વગર ન લેવી જોઈએ.
Costochondritis ઘણી વખત સમય સાથે સુધરી શકે છે, પરંતુ દુખાવો સતત રહે, વારંવાર પાછો આવે અથવા pattern બદલાય તો ફરી તપાસ કરાવવી જરૂરી છે. Chest painનું અગાઉ એક કારણ મળ્યું હોય એટલે ભવિષ્યમાં થતો દરેક chest pain એ જ કારણથી હશે એવું માનવું પણ યોગ્ય નથી.
છાતીમાં અચાનક તીવ્ર દબાણ કે કસાવાની લાગણી, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, ઠંડો પરસેવો, બેભાન થવાની લાગણી અથવા હાથ-જડબા તરફ ફેલાતો દુખાવો હોય તો તાત્કાલિક emergency medical care લેવી જોઈએ.
Costochondritis ગંભીર હૃદયરોગ નથી, પરંતુ તેના લક્ષણો અન્ય સ્થિતિ સાથે મળતા આવી શકે છે. તેથી chest painમાં પોતાની રીતે diagnosis કરવાને બદલે ખાસ કરીને નવા કે ગંભીર લક્ષણોમાં સમયસર તબીબી મૂલ્યાંકન સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે.