ગ્લુકોમા આંખોની દૃષ્ટિને ધીમે ધીમે છીનવી શકે છે, શરૂઆતમાં લક્ષણો ન દેખાય તો પણ તપાસ જરૂરી

આંખની ઓપ્ટિક નર્વને નુકસાન પહોંચાડતો રોગ; નિયમિત આંખની તપાસ અને સમયસર સારવારથી દૃષ્ટિને વધુ નુકસાન થતું અટકાવી શકાય છે

ગ્લુકોમા આંખોની દૃષ્ટિને ધીમે ધીમે છીનવી શકે છે, શરૂઆતમાં લક્ષણો ન દેખાય તો પણ તપાસ જરૂરી

આંખો માનવ શરીરનું અત્યંત મહત્વનું અંગ છે. આંખોની મદદથી આપણે આસપાસની દુનિયા જોઈ શકીએ છીએ, પરંતુ કેટલીક બીમારીઓ એવી છે જે શરૂઆતમાં ખાસ તકલીફ આપતી નથી અને ધીમે ધીમે દૃષ્ટિને નુકસાન પહોંચાડે છે. ગ્લુકોમા એટલે કે ઝામર પણ આવી જ એક આંખની બીમારી છે. આ રોગમાં આંખમાંથી મગજ સુધી દૃષ્ટિના સંકેતો પહોંચાડતી ઓપ્ટિક નર્વને નુકસાન થાય છે. સમયસર તપાસ અને સારવાર ન મળે તો દૃષ્ટિમાં કાયમી ઘટાડો થઈ શકે છે અને ગંભીર સ્થિતિમાં અંધાપો પણ આવી શકે છે.
શું છે ગ્લુકોમા?
આંખની અંદર એક વિશેષ પ્રકારનું પ્રવાહી સતત બને છે અને બહાર નીકળે છે. આ પ્રક્રિયામાં અસંતુલન થાય તો આંખની અંદરનું દબાણ વધી શકે છે. આંખનું દબાણ વધવું ગ્લુકોમા સાથે જોડાયેલું મહત્વનું પરિબળ છે, જોકે કેટલીક વ્યક્તિઓમાં સામાન્ય દબાણ હોવા છતાં પણ ઓપ્ટિક નર્વને નુકસાન થઈ શકે છે. ગ્લુકોમામાં આંખની આ નસને ધીમે ધીમે નુકસાન પહોંચે છે, જેના કારણે દૃષ્ટિના ક્ષેત્રમાં ખાલી જગ્યા અથવા બાજુની દૃષ્ટિ ઘટવા લાગે છે.
શરૂઆતમાં લક્ષણો કેમ ઓળખાતા નથી?
ગ્લુકોમાના સૌથી સામાન્ય પ્રકારમાં શરૂઆતના તબક્કે કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણ દેખાતું નથી. દર્દીને શરૂઆતમાં સામાન્ય રીતે બધું બરાબર દેખાતું હોય છે, પરંતુ ધીમે ધીમે બાજુની દૃષ્ટિ ઓછી થવા લાગે છે. ઘણી વખત વ્યક્તિને સીધું સામેનું દેખાતું હોવા છતાં આજુબાજુની વસ્તુઓ જોવામાં મુશ્કેલી પડે છે. રોગ આગળ વધે ત્યારે દૃષ્ટિના ક્ષેત્રમાં ખાલી જગ્યાઓ સર્જાઈ શકે છે. તેથી માત્ર આંખે સારું દેખાય છે તેના આધારે ગ્લુકોમા નથી એવું માનવું યોગ્ય નથી.
અચાનક આંખમાં દુખાવો થાય તો તાત્કાલિક સારવાર લો
ગ્લુકોમાનો એક પ્રકાર એવો પણ છે જેમાં આંખની અંદરનું દબાણ અચાનક વધી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં આંખમાં ભારે દુખાવો, આંખ લાલ થવી, ધૂંધળું દેખાવું, પ્રકાશની આસપાસ રંગીન વર્તુળો દેખાવાં, માથાનો દુખાવો, ઉબકા કે ઊલટી થવી જેવા લક્ષણો થઈ શકે છે. આ આંખની ઇમરજન્સી સ્થિતિ હોઈ શકે છે. આવા લક્ષણો દેખાય તો રાહ જોયા વિના તાત્કાલિક આંખના નિષ્ણાત અથવા ઇમરજન્સી વિભાગમાં જવું જરૂરી છે.
કોને ગ્લુકોમાનું જોખમ વધારે હોઈ શકે?
વધતી ઉંમર સાથે ગ્લુકોમાનું જોખમ વધી શકે છે. પરિવારમાં માતા-પિતા, ભાઈ-બહેન અથવા અન્ય નજીકના સગાને ગ્લુકોમા હોય તો અન્ય સભ્યોમાં પણ જોખમ વધારે હોઈ શકે છે. ડાયાબિટીસ, આંખમાં અગાઉ થયેલી ઇજા, કેટલીક આંખની સમસ્યાઓ અને લાંબા સમય સુધી સ્ટેરોઇડ દવાઓનો ઉપયોગ પણ જોખમ સાથે જોડાયેલો હોઈ શકે છે. જોકે ગ્લુકોમા કોઈને પણ થઈ શકે છે, તેથી માત્ર જોખમકારક પરિબળો ધરાવતા લોકોએ જ તપાસ કરાવવી જોઈએ એવું નથી.
ગ્લુકોમાની તપાસ કેવી રીતે થાય છે?
આંખના નિષ્ણાત દ્વારા કરવામાં આવતી સંપૂર્ણ આંખની તપાસથી ગ્લુકોમા ઓળખી શકાય છે. તેમાં આંખની અંદરના દબાણની તપાસ, ઓપ્ટિક નર્વની સ્થિતિનું નિરીક્ષણ અને દૃષ્ટિના ક્ષેત્રની તપાસનો સમાવેશ થઈ શકે છે. જરૂરિયાત મુજબ આંખની નસના ફોટા અથવા અન્ય વિશેષ તપાસ પણ કરવામાં આવે છે. આ તપાસો દ્વારા રોગની હાજરી અને તેની ગંભીરતા અંગે માહિતી મળે છે.
સારવારથી નુકસાન અટકાવવામાં મદદ મળી શકે
ગ્લુકોમાથી એકવાર થયેલું દૃષ્ટિનું નુકસાન સામાન્ય રીતે પાછું મેળવી શકાતું નથી, પરંતુ વહેલી તકે સારવાર શરૂ કરવામાં આવે તો વધુ નુકસાન થવાની ગતિ ધીમી કરી શકાય છે અથવા તેને અટકાવવામાં મદદ મળી શકે છે. સારવારમાં સામાન્ય રીતે આંખમાં નાખવાના ખાસ ટીપાં, લેસર સારવાર અથવા જરૂરિયાત મુજબ સર્જરીનો સમાવેશ થઈ શકે છે. કઈ સારવાર યોગ્ય રહેશે તે ગ્લુકોમાના પ્રકાર અને દર્દીની સ્થિતિ પર આધારિત છે.
ડૉક્ટર દ્વારા સૂચવેલા આંખના ટીપાં નિયમિત રીતે નાખવા અને તપાસ માટે જણાવેલા સમયગાળે ફરી જવું જરૂરી છે. આંખમાં તકલીફ ઓછી થઈ ગઈ હોય અથવા દૃષ્ટિ સામાન્ય લાગતી હોય તો પણ પોતાની રીતે દવા બંધ કરવી નહીં. ગ્લુકોમાની સારવાર ઘણી વખત લાંબા સમય સુધી ચાલુ રાખવાની જરૂર પડી શકે છે.
નિયમિત તપાસ જ દૃષ્ટિ બચાવવાનો મહત્વનો રસ્તો
ગ્લુકોમાને સંપૂર્ણપણે અટકાવવાની ખાતરી આપતી કોઈ પદ્ધતિ નથી, પરંતુ સમયસર તપાસ કરાવવાથી રોગની વહેલી ઓળખ થઈ શકે છે. ખાસ કરીને વધુ ઉંમરના લોકો, પરિવારમાં ગ્લુકોમાનો ઇતિહાસ ધરાવતા લોકો અને આંખના નિષ્ણાતે તપાસની સલાહ આપી હોય તેવા લોકોએ નિયમિત આંખની તપાસ કરાવવી જોઈએ.
ગ્લુકોમાને કારણે થતું દૃષ્ટિનું નુકસાન શરૂઆતમાં સમજાતું નથી, તેથી આંખો સારી દેખાતી હોય તો પણ જરૂરી તપાસ ટાળવી નહીં. આંખના નિષ્ણાતની સલાહ મુજબ તપાસ અને સારવાર ચાલુ રાખવાથી બાકી રહેલી દૃષ્ટિને સુરક્ષિત રાખવામાં મદદ મળી શકે છે. આંખોમાં અચાનક દુખાવો, લાલાશ અને ધૂંધળું દેખાવું જેવા લક્ષણો થાય તો તેને સામાન્ય સમસ્યા માનીને અવગણવા નહીં.